Geen vrijmarkt, geen koningin: zo zag de allereerste Koninginnedag eruit

Het verhaal begint niet met Koninginnedag, maar met 'Prinsessedag'. Op 31 augustus 1885, ter ere van de vijfde verjaardag van de jonge prinses Wilhelmina, werd deze dag in het leven geroepen. Het initiatief kwam van de liberalen, die in een tijd van politieke verdeeldheid de monarchie wilden gebruiken als symbool van nationale eenheid. Na het overlijden van koning Willem III in 1890 werd de troonopvolgster Wilhelmina koningin, en in 1891 werd Prinsessedag omgedoopt tot de allereerste Koninginnedag. Vanaf dat moment werd de verjaardag van de regerende koningin, 31 augustus, elk jaar gevierd.

De grote afwezige op 31 augustus (1891-1948)

Stel je die eerste jaren van Koninginnedag voor: de straten zijn versierd, kinderen zingen Oranjeliedjes en doen spelletjes. De datum, 31 augustus, viel perfect samen met de laatste dag van de schoolvakantie. Het was dan ook een echt kinderfeest, een laatste vrolijke dag voor de schoolbel weer zou luiden. Het meest opvallende? De hoofdpersoon, de jonge koningin Wilhelmina, was nergens te bekennen. De koninklijke familie nam geen deel aan de publieke festiviteiten, die vooral een lokaal en eenvoudig karakter hadden. Het was een feest voor de koningin, niet met de koningin. Pas na het herstel van Wilhelmina van een ernstige ziekte rond 1902 groeide Koninginnedag uit tot een breder volksfeest, maar de focus op 31 augustus bleef tot 1948.

Bekijk ook

Daarom is de oranje tompouce hét symbool van Koningsdag | Nouveau

Van Wilhelmina naar Juliana: een nieuw tijdperk (vanaf 1949)

De omslag van een ingetogen kinderfeest naar een groots volksfeest kwam pas echt met de troonswisseling. Toen koningin Juliana in 1948 de troon besteeg, gaf ze er vanaf 1949 haar eigen, hartverwarmende invulling aan. De feestdag verschoof van 31 augustus naar haar verjaardag, 30 april.

Die allereerste Koninginnedag 'nieuwe stijl' in 1949 was direct een nationaal evenement en een spectaculair begin van een nieuwe traditie. Overal in het land waren festiviteiten: in Den Haag vond een indrukwekkende militaire parade plaats, terwijl de jeugd het Olympisch Stadion in Amsterdam vulde voor sport en spel. En de koningin zelf? Die vierde haar verjaardag op Paleis Soestdijk, waar ze de basis legde voor het later zo iconische en geliefde defilé.

Koningin Beatrix behield de datum van 30 april als eerbetoon aan haar moeder, maar bracht het feest naar de mensen toe door het land in te trekken. Een traditie die haar zoon, koning Willem-Alexander, voortzet op zijn eigen verjaardag, 27 april, nu onder de naam Koningsdag. Van een ingetogen viering zonder de koningin tot een nationaal spektakel waar het hele land op zijn kop staat.