Micky Hoogendijk over trauma, kunst en loslaten: 'Bij mij is het nooit saai'

'Ik was best gespannen over de verschijning, maar krijg alleen maar de allerliefste berichten. Dat het mensen raakt en dat ze het in een ruk hebben uitgelezen. Die feedback is heerlijk. Toen de uitgever me vroeg, suggereerde ik nog om er fictie van te maken. Ik dacht: jullie weten niet wat je van me vraagt, dit verhaal gelooft niemand. Ik heb er acht jaar over gedaan en het ook periodes weggelegd. Op een gegeven zei Michael van Praag (voormalig bestuurder van Ajax en de KNVB), die ook een biografie had uitgebracht: "Mick, het is een eer als iemand je vraagt je verhaal te schrijven." Toen ben ik het toch maar af gaan maken.'

'Zeker. Al lijkt het alsof ik alles vertel, ik heb lang niet alles opgeschreven en ben heel voorzichtig met de betrokkenen. In mijn eerste versie zat geen gevoel. Zo kwam ik erachter dat ik heel veel dingen in mijn leven had doorgemaakt zonder die echt te doorvoelen. Door te schrijven heb ik mezelf leren kennen, dingen kunnen voelen. Het boek is daarmee een medicijn gebleken.'

'Het is een manier om met posttraumatische stress om te gaan. Net als dat mijn zwarte humor ook een copingmechanisme is.'

'Omdat ik ernstige rugpijn had, ben ik in 2022 naar een healing-resort in Thailand gegaan. Daar kreeg ik een buikmassage, die behalve pijn deed me ook ontzettend aan het huilen maakte. Mijn moeder was heel spiritueel, daarom heb ik altijd open gestaan voor allerlei vormen van therapie. Maar ik wist niet dat trauma ook in je lichaam kan gaan zitten. In Thailand kon ik contact maken met de pijn die opgeslagen was in mijn lichaam. Nu weet ik dat je tijdens traumatische ervaringen je gevoel uitschakelt. Je gaat dissociëren, omdat het te veel is. Maar je lichaam onthoudt die pijn.'

Micky laat een foto zien van zichzelf zien waarop ze zeven jaar is. Het is de achtergrondfoto op haar iPhone-scherm. 'Al mijn vriendinnen hebben als achtergrond een jeugdfoto, een portret van dat pure kind, dat trots en blij kijkt, gemaakt op een moment dat alles nog goed is in het leven. Hier ben ik nog Mirjam, pas later ben ik mezelf Micky gaan noemen.'

'Op deze foto heb ik net mijn zwemdiploma gehaald en ik kijk mega-trots. Ik werd Ada Kok genoemd, want ik was een ontzettend goede zwemmer. Als enige kind was ik nogal vrij, stond altijd vooraan. Ik had geen broers of zussen die mij corrigeerden. Maar ik wil dat stralende kind niet als een haantje de voorste of een aandachttrekker zien. Ik was een kind dat alles wilde omarmen, overal ja op wilde zeggen. Ik wil nog steeds niet bescheiden zijn. Mensen die alleen maar bescheiden zijn, vind ik vermoeiend. Ik wil doen wat ik wil. Dat betekent niet dat ik egocentrisch ben en niet om anderen geef, ik zorg juist veel voor mensen om me heen.'

'Ja, zeker. Daarnaast heb ik nog een visualisatie die me stimuleert, namelijk een beeld van mijzelf als 83-jarige. De vrouw die zegt: "Nu is de tijd van jou. Ja, koop die jurk, maak die reis, zoen die man!" Die 83-jarige zegt aldoor: "Go!" Zo'n aanmoediging is heel belangrijk, zeker op onze leeftijd. We zijn allemaal door die waanzinnige overgang gegaan, die fase waarvan je denkt: what the fuck happened? Die zijn sporen nagelaten heeft, bij heel veel vrouwen tot ellende en echtscheidingen heeft geleid. Deze wijze oude versie van Micky zegt me dat het leven nog helemaal niet afgelopen is. Dat er gewoon nog 20, 25 knaljaren zullen zijn. Waarin ik gewoon ja kan zeggen, alles kan doen wat ik wil.'

'Het was een geheim, maar ik wist dat het niet klopte. Gelukkig besefte ik dat als mijn moeder het niet mocht weten, het juist iets was dat ik haar moest vertellen. Wat ik voelde, weet ik niet, dat heb ik uitgezet. Kinderen die misbruikt worden, treden vaak uit hun lichaam. Trauma is dingen uit leren zetten. Er overheen leven. Ik heb altijd mijn mond gehouden over incest, vind het nog steeds niet fijn om erover te praten. Ik wil ook niet een postergirl worden voor misbruik.'

'Ik heb heel lang, heel veel voor iedereen gedragen. Dat stopt hier. En dat is bevrijdend. Want dat is allemaal ballast die zich ergens opslaat, dat is niet goed.'

'Tuurlijk. Ik had geen vader, zij was mijn enige houvast, die relatie ging ik niet wegdoen. Al begon ik me op mijn zestiende af te zetten en ben ik het huis uit gegaan.'

'Ja, dat is gek hè? Mijn moeder verbrak in eerste instantie de relatie met Roel, maar we zijn uiteindelijk ook weer teruggegaan en bij hem gaan wonen. En ik heb in die jaren toch ook nog een soort van relatie met hem opgebouwd. Het was niet alleen maar slecht. Zo zwart-wit was het niet, al klinkt dat vreemd. Ik was ook nog te jong om het goed te begrijpen en heb het destijds waarschijnlijk geparkeerd en kleiner gemaakt dan het was. In de puberteit ben ik vast daarom zo gaan rebelleren.'

Breken is niet altijd het antwoord. Als mens kom je vele malen verder als je op een andere manier naar de wereld kijkt.

'Totaal niet. Ik heb ook nooit iemand willen zijn die alleen maar pijn voelt, verdrietig of boos is. Daar had ik nooit zin in. Dit is nou eenmaal hoe het leven is, je moet er de volgende dag ook gewoon weer staan. Dus geen rancune, nee. Maar wat de aanslag betreft, ligt dat anders. Omdat die nooit opgelost is, de daders nooit gevonden zijn, weet ik nog steeds niet echt wat mijn emotionele reactie daarop is. En dat niet weten is al dertig jaar een open wond.'

'Je moet dat ook een beetje in het kunstenaarsmilieu en in de tijd plaatsen. Ik viel voor Rob omdat ik het herkende; dat onveilige, onrustige. Ik vond Rob heel erg spannend en leuk.'

'Dat ben ik misschien nog steeds. Bij mij is het nooit saai. Maar omdat ik gebaat ben bij rust, regelmaat en ritme, ben ik ontzettend gedisciplineerd. Ik sta tussen vijf en zes uur op, doe pilates, ga wandelen en dan heel gefocust aan het werk.'

'Mijn moeder had me genoeg normen en waarden meegegeven. We waren vaak verhuisd en misschien was ik daardoor vroeg volwassen geworden. Ik kon voor mezelf zorgen en mijn moeder gaf me het vertrouwen dat ik mezelf zou redden. Toen ik vertrok, kreeg ik van haar een gereedschapskist, zodat ik, net als zij, mijn eigen klussen kon klaren. Ik woonde dan wel in de Reguliersdwarsstraat en werkte in de horeca, maar ik dronk zelf niet. Het enige wat ik deed was dansen. Ik denk dat ik ook uitstraalde dat mensen mij niets hoefden te flikken.'

'Wat had jij dan gedaan? Was jij bij een man gebleven als dat niet goed voor je was? Ik had ook angst hoor. Het was best wel pittig toen ik bij Adam wegging en in Los Angeles geen huis of geld had. Maar de vriendin bij wie ik logeerde vroeg: "Wat is het probleem? Je hebt een dak boven het hoofd, je hebt te eten en ik zit naast je. Het komt niet goed, het is al goed." Er is een heel mooie uitspraak: the other side of fear is freedom. Juist als je angst voelt, moet je bewegen. Ik ben altijd blijven bewegen. Ook door middel van mijn werk. Iedere keer is er een nieuw materiaal dat ik aan wil raken. Nu ga ik leren om marmer te hakken in Italië. Het is bewegen door de angst. Zolang je blijft bewegen, kom je steeds verder. Vroeger, als er een camera op me werd gericht, kreeg ik rode stressvlekken in mijn nek. Ik ben gaan acteren om daarvan af te komen. Nu blik of bloos ik niet van camera's.'

'Ik ben een loner en het leuke daarvan is dat je dan makkelijk kunt logeren, mensen adopteren je graag. Als je zoals ik al die heftige dingen meemaakt, zijn er gelukkig heel mooie mensen die zeggen: "Kom maar even bij mij." Dat zijn cadeautjes. Er zijn momenten geweest dat ik het echt niet meer wist. Op zo'n moment kwam er dan ineens iemand met een auto of met een huis. Het liep echt binnen. Je kunt me vragen: "Hoe doe je dat dan?" Geen idee. Als ik iets nodig heb, komt het op me af.'

'Toen mijn moeder in 2009 overleed, probeerden mensen me te troosten met de woorden: Je bent niet alleen. Dat was heel goed bedoeld, maar ze zeiden het natuurlijk omdat ze wisten dat ik nu wel echt alleen was. Ze probeerden het goed te maken. Iedere kerst staat er wel ergens een stoel voor mij aan de tafel, dat is super lief. Maar het feit is dat ik het alleen moet doen. Uiteindelijk worden we allemaal alleen geboren en gaan we alleen dood. Je kunt trouwen en kinderen krijgen, maar je moet het toch alleen doen.'

'Tijdens covid woonde ik in Brabant in een boerderij. De wereld stond stil, ik mocht niemand zien. Toen ben ik, vijf maanden achter elkaar, beelden van brons gaan maken. Zo is mijn werk The Ones ontstaan. Het zijn mensen die systemen vormen. Toen we tijdens de lockdown uit elkaar werden gerukt, hebben we ons gerealiseerd dat we niet alleen kunnen functioneren. Ik ook niet. We komen natuurlijk allemaal uit elkaar voort. Deze beelden gaan de hele wereld over, want iedereen herkent dit gevoel.'

'Ik ben moeder geworden van twee kinderen zonder twee kinderen te hebben. De moederliefde heb ik in die beelden gestopt. Als mensen grof met ze omgaan, zeg ik altijd: "Voorzichtig, dit zijn mijn baby's." Mijn kinderen zijn nog steeds heel sterk in mij aanwezig. Tijdens het werken aan The Ones was mijn ongeboren, tweede kind, waarvan ik denk dat het een meisje was, mijn muze. We hebben het samen gedaan.'

'Ik heb geen huisje, beestje, man, kinderen. Ik heb een ander systeem, met mijn vrienden. We zijn allemaal eigen, hebben allemaal een eigen identiteit, maar we kunnen niet functioneren zonder de ander. De beelden uit The Ones-serie worden vaak gezien als gezinnetjes. Maar voor mij staan ze symbool voor de samenleving.'