Slaap inhalen na een slechte nacht: kan dat eigenlijk wel?

Wat is slaapschuld precies?

Elke keer als je korter slaapt dan je lichaam eigenlijk nodig heeft, bouw je zogeheten slaapschuld op. Stel, je hebt acht uur slaap nodig om optimaal te functioneren, maar je tikt er doordeweeks structureel nachten van zes uur aan. Dan sta je op vrijdag al flink in het rood. Je lichaam registreert dit tekort en verhoogt de slaapdruk: de biologische drang om je ogen dicht te doen.

Het verraderlijke van slaapschuld is dat je er na een tijdje aan went. Je hebt op den duur misschien niet eens meer door hóé moe je bent, terwijl je reactievermogen, concentratie en geheugen wel degelijk achteruitgaan.

Na één slechte nacht

Heb je een keer een nachtje liggen woelen, ben je lang uitgeweest of moest je extreem vroeg op voor een welverdiende vlucht naar je vakantiebestemming? Dan is er goed nieuws: een incidenteel slaaptekort kun je prima inhalen. Je lichaam is namelijk hartstikke slim. Na een korte nacht passen je hersenen zich direct aan. Zodra je weer in je eigen bed ligt, maak je automatisch meer en langere periodes van diepe slaap aan. Dit herstelproces duurt vaak een dag of drie. Je hoeft dus niet per se drie uur extra te slapen; je slaapt simpel gezegd efficiënter en dieper.

Chronisch slaaptekort wegpoetsen in het weekend?

Maar als je wekenlang te weinig slaapt, wordt het een ander verhaal. Dat chronische tekort los je niet op met één keer flink uitslapen tot halverwege de middag. Sterker nog, onbeperkt uitslapen in het weekend kan averechts werken. Volgens slaapexperts ontregel je daarmee je biologische klok, wat leidt tot een sociale jetlag. Zondagavond lig je vervolgens klaarwakker in bed, waardoor je de nieuwe week wéér met een achterstand begint.

Toch is uitslapen niet helemáál verboden. Experts raden aan om in het weekend maximaal anderhalf tot twee uur langer te blijven liggen dan doordeweeks. Zo los je wel iets van je slaapschuld in, zonder je ritme helemaal in de war te schoppen. Uit recente data van het grootschalige Britse UK Biobank-project blijkt zelfs dat een beetje bijslapen in het weekend de kans op hartziekten met wel 20 procent kan verlagen. Alle beetjes helpen dus, zolang je het met mate doet.

Bekijk ook

Wel in bed, maar niet slapen: rust je dan toch uit? | Nouveau

De impact op je gezondheid

Denk trouwens niet dat je met een weekendje uitslapen álle fysieke nadelen van slaaptekort tenietdoet. Uit onderzoek van de University of Colorado Boulder blijkt dat de nadelige effecten op je stofwisseling – zoals een lagere insulinegevoeligheid en zelfs risico op gewichtstoename – blijven bestaan, ook als je in het weekend probeert bij te slapen. Ook hier is voorkomen echt beter dan genezen.

Conclusie

Slaap inhalen is dus deels een feit en deels een fabel. Je kunt een korte dip prima opvangen door in het weekend maximaal twee uurtjes extra te pakken of efficiënter te slapen. Maar een chronische slaapschuld is niet zomaar weggeslapen op zondagmorgen. Wil je echt fit aan de week beginnen? Houd dan vast aan een vaste bedtijd en pak af en toe liever een powernap dan eindeloos te snoozen. Slaap lekker!