Supermarkten als Albert Heijn, Jumbo en Plus noemen het een 'steekproef' als je bij de zelfscan gecontroleerd wordt. Maar die term is misschien een tikkeltje misleidend. Uit onderzoek van NRC Handelsblad bleek namelijk eerder al dat die controles allesbehalve willekeurig zijn. Het zijn niet medewerkers of een computer die blind kiezen, maar een algoritme dat – op basis van jouw winkelgedrag – bepaalt of je verdacht genoeg bent om te controleren.
Wat telt dan mee?
Dat systeem kijkt naar meerdere dingen. Heb je bijvoorbeeld opvallende producten in je mandje, zonder de bijpassende logica? Stel: je koopt een pak kaasfondue, maar verder niets om erin te dopen – geen stokbrood, geen groenten, geen wijn. Dat valt op. Net als het kopen van babyvoeding zonder luiers, scheermesjes zonder scheerschuim of printerinkt zonder papier. Het algoritme denkt dan: hier mist iets.
Ook hoe lang je in de winkel bent speelt mee. Wie twintig minuten ronddoolt en vervolgens afrekent met drie producten? Verdacht. Net als een heel laag totaalbedrag na een lange shopsessie. Het systeem herkent patronen en alles wat daarvan afwijkt, kan leiden tot een controle.
De rol van je bonuskaart
Bij Albert Heijn speelt je bonuskaart een extra rol. Die kaart houdt namelijk méér bij dan alleen je aanbiedingen. Als je die scant bij de zelfscan, wordt er ongemerkt een risicoprofiel opgebouwd. Maak je vaak foutjes bij het scannen? Vergeet je weleens een product? Dan stijgt je score. Scoor je altijd netjes een tien voor eerlijkheid? Dan is de kans op controle kleiner.
Belangrijk om te weten: alleen als er écht iets niet klopt (bijvoorbeeld een niet-gescand product), stijgt je risicoscore. Een routinecheck zonder fouten schaadt je niet.
Geen bonuskaart? Dan ben je voor het systeem een anonieme bezoeker. En onbekenden worden standaard vaker gecontroleerd. Niet omdat je er verdacht uitziet, maar omdat het algoritme nog geen gegevens over je heeft. Vertrouwen moet je bij deze supermarkt dus eerst verdienen.
- Fem-fem, NRC
- Adobe Stock