Vergeetachtig? Dít onverwachte signaal van dementie wordt veel vaker over het hoofd gezien

In de supermarkt staan en niet meer weten wat je wilde kopen: het overkomt de beste. Vaak lachen we deze momenten weg als een ouderdomskwaaltje. Maar wat als het gedrag van een geliefde subtiel verandert op een manier die je niet direct kunt thuisbrengen? In Nederland leven zo’n 300.000 mensen met dementie en de praktijk leert dat het proces lang niet altijd begint bij vergeetachtigheid.

Juist de mensen die niet dagelijks over de vloer komen – zoals vriendinnen of kinderen die op bezoek komen – zien het contrast vaak het scherpst.

1. De neus als vroege graadmeter

Het klinkt misschien vreemd, maar de neus weet vaak eerder dat er iets mis is dan het geheugen. Een verminderd reukvermogen wordt vaak onterecht weggewuifd, maar onderzoek van prof. Jayant Pinto van de University of Chicago toont aan dat dit een van de sterkste voorspellers is. Uit zijn studie bleek dat ouderen die alledaagse geuren – zoals pepermunt, vis of leer – niet meer goed kunnen onderscheiden, een aanzienlijk groter risico lopen om binnen vijf jaar de diagnose dementie te krijgen. De zenuwen die geur verwerken raken namelijk vaak als eerste beschadigd, nog voordat het brein moeite krijgt met namen of data.

2. Het wegvallen van sarcasme en humor

Een verandering in sociaal inzicht kan een pijnlijk vroeg signaal zijn. Onderzoek van neuropsycholoog Katherine Rankin van de University of California (UCSF) toont aan dat het onvermogen om sarcasme te 'lezen' vaak wijst op een verandering in het sociale brein. Wanneer een geliefde cynische opmerkingen plotseling bloedserieus neemt, kan dit duiden op het verdwijnen van het sociale filter. Dit is een specifiek kenmerk dat vaak al vroeg optreedt bij frontotemporale dementie.

Bekijk ook

10 dingen die je vanaf je 40e kunt doen om het risico op dementie te verlagen | Nouveau

3. Een veranderd looppatroon

Let niet alleen op wat iemand zegt, maar ook op hoe iemand beweegt. Neuropsycholoog Erik Scherder (Vrije Universiteit) benadrukt vaak de sterke link tussen motoriek en onze hersenen. Lopen is een complexe taak; als iemand die altijd vlot doorstapte ineens trager, schuifelend of wijdbeens gaat lopen zonder duidelijke lichamelijke oorzaak, heeft het brein waarschijnlijk moeite om de balans te bewaren.