Reken af met FOPO: waarom de mening van anderen je leven niet mag beheersen (en wat je eraan kunt doen)

Tijdens een vergadering, op sociale media, ’s ochtends bij het uitkiezen van je kleding voor die dag. De mening van anderen beïnvloedt ons allemaal. FOPO wordt dat genoemd, ofwel Fear of Other People’s Opinions. Waarschijnlijk heb je deze term nog niet eerder gehoord, maar de kans is groot dat je het gevoel ervan maar al te goed kent. Het is dat stemmetje in je hoofd dat je laat twijfelen over wat je zegt, doet of draagt. Misschien wil je iets delen op Facebook, maar houd je het toch voor jezelf uit angst voor kritiek. Of je hebt een idee op je werk, maar steekt je hand tijdens de vergadering niet op omdat je bang bent dat anderen het raar vinden. FOPO kan ons leven flink beïnvloeden en ons tegenhouden om dingen te doen waar we echt blij van worden. In het dagelijkse leven komt FOPO vaak voor tijdens schijnbaar onbelangrijke, kleine momenten. Je scrolt door je Insta-feed en vraagt je af waarom jouw leven niet zo spannend lijkt als dat van anderen. Of je zegt liever iets niet tijdens een gesprek met vriendinnen, omdat je bang bent dat ze je de maat zullen nemen. FOPO gaat over al die momenten waarop je jezelf censureert, je eigen keuzes in twijfel trekt of je gedrag aanpast – alles om een mogelijke afkeurende blik of negatieve opmerking te vermijden. FOPO beperkt zich niet tot één gebied, maar kan overal aanwezig zijn – op je werk, thuis of in je vriendschappen. Zoals bij Saskia, die een enorme passie heeft voor tekenen, maar nooit iets van haar werk durft te delen op sociale media. Elke keer als ze het toch wil doen, vraagt ze zich af: wat als mensen het niet mooi vinden?

Obsessie

Volgens psycholoog Michael Gervais, auteur van het boek FOPO: Fear of People’s Opinions, is FOPO een wijdverspreid probleem in onze moderne samenleving. ‘We zijn sociale dieren’, legt hij uit. ‘Onze behoefte om ergens bij te horen is fundamenteel. Maar die behoefte kan doorslaan in een obsessie, waarbij we onszelf ondergeschikt maken aan wat anderen misschien van ons vinden.’ Herkenbaar, toch? Dat je ineens je mening inslikt, niet omdat je plotseling van gedachten bent veranderd, maar omdat je als de dood bent voor de opgetrokken wenkbrauw van die ene collega. Dat is precies wat FOPO is: een irrationele, niet-productieve angst die ons tegenhoudt in ons dagelijks leven. Zelfs iets simpels als wat je draagt naar een feestje kan beïnvloed worden door FOPO: kies je iets wat je echt mooi vindt of toch maar dat veilige zwarte jurkje? Om te begrijpen waarom we met z’n allen – vaak ongemerkt – last hebben van FOPO, moeten we een sprong terug in de tijd maken. Evolutionair gezien waren onze overlevingskansen afhankelijk van de groep. Sociale acceptatie betekende veiligheid. Afwijzing kon letterlijk het verschil betekenen tussen leven en dood. Hoewel we inmiddels allang niet meer bang hoeven te zijn dat we worden besprongen door wilde dieren, functioneert ons oerbrein nog op dezelfde manier. Onze hersenen geven bij de minste signalen van sociale afwijzing een waarschuwing, ook als die signalen ingebeeld zijn. Alsof je brein iedere kritische blik ziet als een hongerige leeuw. En ja, dat klinkt misschien overdreven, maar het verklaart waarom FOPO zo diepgeworteld kan zijn.

‘Stel jezelf bij elke kritische gedachte de vraag: zou ik dit ook tegen een goede vriend zeggen?'

Filter

Volgens Michael Gervais, medeoprichter van het Performance Science Institute aan de University of Southern California en oprichter van het vooraanstaande consultancybureau Finding Mastery, ervaart niet iedereen FOPO in dezelfde mate. Sommige mensen lijken bijna immuun voor de mening van anderen, terwijl anderen zich juist extreem bewust zijn van hoe ze overkomen. Hoe kan dat? Het antwoord is dat meerdere factoren een rol spelen. Je opvoeding, je persoonlijkheid en eerdere ervaringen hebben allemaal invloed. Stel: je bent opgegroeid met een moeder die enorm veel waarde hechtte aan wat anderen van jullie gezin vonden. De kans is groter dat jij dan gevoelig bent voor FOPO. Hetzelfde geldt voor perfectionistische trekjes, want ook die kunnen FOPO versterken. Mensen die alles ‘goed’ willen doen, zijn vaak banger voor kritiek. Daar komt nog eens bovenop dat onze hyperverbonden wereld, met sociale media die als een luidspreker onze successen én tekortkomingen uitvergroten, FOPO enorm in de hand werkt. Een mislukte selfie? Dat kunnen al je vrienden zien. Een fout tijdens een presentatie? Collega’s fluisteren. Gervais beschrijft sociale media in zijn boek als ‘de pestkoppen op de hoek van de straat’ – maar dan in de vorm van iets dat nooit stopt. ‘Het probleem hiervan is niet alleen dat het onaangenaam is, maar ook dat het je weerhoudt van het leven dat je wilt leiden’, aldus Gervais. ‘Misschien droom je al jaren van een carrièreswitch, maar durf je de stap niet te zetten omdat je bang bent voor wat anderen daarvan zullen zeggen. FOPO is een filter dat ons gedrag stuurt. We nemen beslissingen die sociaal aanvaardbaar lijken in plaats van keuzes die echt bij ons passen.’

Bekijk ook

Het magische getal: zóveel vrienden heb je écht nodig voor een gelukkig leven (en het zijn er minder dan je denkt) | Nouveau

Focus op controle

Hoe kun je FOPO doorbreken? ‘Bewustwording is de eerste stap’, zegt Gervais tijdens een persoonlijk interview. ‘Merk op hoe vaak je gedachten, woorden en acties worden beïnvloed door wat anderen mogelijk denken. Neem wat vaker een moment om te reflecteren: hoe vaak stel je je gedrag bij vanwege een ingebeelde mening van anderen? Zodra je dat patroon ziet, kun je ermee aan de slag.’ Zoals Ilse deed, een ambitieuze copywriter die graag promotie wil maken. In vergaderingen zei ze vaak niets, uit angst dat haar collega’s haar niet serieus zouden nemen. Door haar angst te onderzoeken – waarom vind ik dit zo eng? Wat is het ergste dat kan gebeuren? – en door kleine stapjes te zetten, zoals één idee per vergadering te delen, groeide haar zelfvertrouwen. Nu staat ze sterker in haar schoenen én respecteren haar collega’s haar meer. ‘Een andere belangrijke stap is focus’, tipt Gervais, die talloze wereldrecordhouders, olympische atleten, beroemde artiesten en topmensen uit de zakenwereld begeleidde om het beste uit zichzelf te halen. Het beste advies dat hij deze mensen heeft gegeven is – zoals hij het zelf zegt – om ‘je aandacht te richten op dat wat binnen je controle ligt’. ‘Top-performers in de sport en het bedrijfsleven doen precies dat’, legt hij uit. ‘Ze piekeren niet eindeloos over wat anderen misschien denken, maar ze kijken naar wat ze voor de volle honderd procent zelf in eigen hand hebben en focussen daarop. Hoe anderen zich voelen of wat zij wellicht van jou vinden? Daar heb je geen controle over, dus dat kun je loslaten. Je eigen houding, hoe jij jezelf neerzet en de manier waarop jij je inspant? Daar heb je wel controle over, dus dat verdient je volledige aandacht.’

'Je hebt geen controle over wat anderen van jou vinden, dus dat kun je loslaten'

Ongemak

Praktische oefening kan ook helpen. Michael Gervais raadt aan om jezelf regelmatig te trakteren op kleine doses FOPO-blootstelling, om je weerbaarder te maken. Bijvoorbeeld: trek eens een opvallend kledingstuk aan dat je normaal niet zo snel zou aantrekken. Post eens een serie foto’s op Instagram zonder ze eindeloos te perfectioneren. Of roep tijdens een vergadering gewoon eens wat in je opkomt: ‘Hé, zouden we dit of dat niet kunnen doen?’ Dat voelt absoluut ongemakkelijk, vooral de eerste paar keren dat je het probeert. Maar deze kleine stappen leren je om de angst voor oordelen beter te doorstaan. Het doel hierbij is niet om goedkeuring te zoeken, maar om je comfortabeler te voelen met de aandacht en het idee dat anderen een mening over je kunnen hebben. ‘Zo bouw je vertrouwen op in je eigen veerkracht’, zegt Gervais. Wat ook helpt, is om de manier waarop je tegen jezelf praat onder de loep te nemen. ‘We praten de hele dag tegen onszelf ’, legt Gervais uit. ‘Sommige gedachten geven je een boost, andere stemmetjes halen je naar beneden. Stel jezelf bij elke kritische gedachte de vraag: ‘Zou ik dit ook tegen een goede vriend zeggen?’ Zo niet, waarom zeg je het dan tegen jezelf ?’ Zo kun je FOPO steeds een beetje verder elimineren uit je leven, wat volgens Gervais de sleutel is tot een leven dat meer in lijn is met je eigen waarden. Je ervaart minder stress, maakt betere beslissingen en bouwt diepere relaties op gebaseerd op vertrouwen en wederzijds respect. Gervais: ‘Stop met het najagen van goedkeuring. Richt je op wat er echt toe doet. Als je niet meer geleefd wordt door de meningen van anderen, leef je eindelijk echt. Je voelt je vrij.’