Leuk én positief ouder worden – dat doe je zo

‘Je bent zo oud als je je voelt’, luidt een vaak gehoorde uitspraak. Ouderen worden zo stiekem aangespoord om geen acht te slaan op hun leeftijd en verder te gaan met leven zoals ze altijd hebben gedaan. Je mag je inderdaad niet laten lamleggen door het cijfer dat op je teller staat.

Ouder worden

Maar het klopt toch ook niet dat je het zonder meer kunt negeren. Er is een hele reeks zichtbare en voelbare feiten die ouder wordende mensen met hun neus op de werkelijkheid drukt. Grijze haren of een kale kop, rimpels op de gekste plaatsen, oren en ogen die het wat laten afweten, stramme spieren en gewrichten, een haperend geheugen – je wordt er niet meteen vrolijk van. Je wordt ook sneller moe. En misschien nog meer confronterend is de manier waarop de samenleving je zonder boe of ba aan de kant schuift, als lid van een hinderlijke groep mensen die alleen maar veel kost en niets meer bijdraagt. Ga maar eens op zoek naar werk na je vijftigste en je weet wat ik bedoel. Die afwijzende houding is wel het laatste wat je kunt gebruiken als je een leuk oud mens wilt worden.

Bekijk ook

Paul Haenen over contactgestoorde ouders: ‘Misschien werd ik interviewer, omdat ik thuis nooit antwoorden kreeg’ | Nouveau

Hulp vragen

We zetten de feiten op een rijtje. Hoe zit dat met je fysiek? Een ouder wordend lichaam heeft vaak minder uithoudingsvermogen. Het begint met een paar minuutjes nahijgen als je een helling op hebt gefietst. Ik moet iets doen aan mijn conditie, denk je eerst nog. Maar dan merk je het ook als je naar de zolder bent gelopen of op een drafje nog net je bus hebt gehaald. Als je met je kleinkind op de grond zit te spelen en er tegenop ziet om overeind te krabbelen. Als je bij het shoppen steeds vaker stopt bij een etalage om onopgemerkt even uit te rusten (en niet omdat je zo geïnteresseerd bent in wat er geshowd wordt). Je bent gewoon sneller moe.

Als al je kinderen en kleinkinderen komen eten, ben je veel langer dan vroeger in de weer met plannen en blijf je achteraf ook langer moe. Dat betekent niet dat je al die activiteiten moet afschaffen. Maar wel moet je continu op zoek gaan naar methodes om ze haalbaar te houden. Misschien kun je voor de boodschappen toch stilaan echt een elektrische fiets gebruiken. Of vinden je kinderen het helemaal niet erg om bij een gezinsetentje het werk te verdelen en elk een deel van de maaltijd mee te brengen. Er zijn meer dan honderd manieren om het leven voor iedereen leuk te houden. Je moet alleen tijdig aangeven dat je behoefte hebt aan een beetje ondersteuning. Want niet iedereen merkt dat je ouder wordt of beseft wat dat betekent. Dat kan dan wel flatterend zijn, maar het helpt niet echt. Misschien is leren hulp vragen en aanvaarden wel een van de belangrijkste opdrachten van het ouder worden.

'Misschien is het een zegen dat je je niet meer alle gênante situaties herinnert waarin je ooit hebt verkeerd'

Bewuste keuzes maken

Je leert doseren en bewuste keuzes maken: dit wel en dat niet. Overmoed wordt soms ogenblikkelijk bestraft. Je doet er goed aan om in beweging te blijven en jezelf te oefenen. Dat helpt hoe dan ook. Maar het verandert niets aan het feit dat dit een onomkeerbare weg is. In de jaren die nog komen, zul je steeds minder lang of minder ver kunnen lopen of fietsen. Je wordt elke dag een beetje minder sterk. Je kunt je spieren en je gewrichten in vorm houden, maar ook dan nemen je krachten af. Daar valt nu eenmaal niet veel tegen te doen, als je tenminste niet alle tijd die je nog rest wilt stoppen in bewegingsprogramma’s en oefenschema’s. Tenslotte zijn er nog zoveel leukere dingen te doen.

Lijstjes

Ook mentaal voel je dat je stijgende leeftijd impact heeft. Jarenlang kon je blindelings vertrouwen op je geheugen. Je pincode, je wachtwoord, je wist ze als je ze nodig had. Nu weet je dat ze wel ergens zitten, maar dat je ze niet altijd tijdig weet te vinden. Je beroept je meer en meer op ezelsbruggetjes, die je dan natuurlijk ook niet mag vergeten. Cijfercodes verbind je met letters die woorden vormen en die je zo makkelijker kunt onthouden. Taken die je maandelijks of wekelijks doet zonder erbij stil te staan, sla je nu tot je eigen ontzetting onbedoeld over. Ben ik echt vergeten de planten te begieten deze week? Je krijgt het gevoel dat je jezelf meer en meer in de gaten moet houden. Maar hoe doe je dat?

Veel mensen beginnen allerlei lijstjes te maken. Om te beginnen boodschappenlijstjes, want zelfs vier of vijf dingen onthouden tot in de winkel is al een uitdaging. Je slaagde daar vroeger veel beter in — of dat denk je toch. Zelfs als je het boodschappenlijstje op de keukentafel vergeet, helpt het dat je het al eens hebt opgeschreven. Je kunt ook lijstjes maken van wat je die dag of die week allemaal moet doen. Takenlijstjes dus, met als bijkomend voordeel dat het steevast een groot genoegen is om uitgevoerde taken door te strepen of af te vinken. Het kan ook helpen om dingen te noteren waaraan je moet denken: iets wat je nog aan iemand wilt vragen, een recept dat je wilt uitproberen. Dankzij de lijstjes vloeit het leven niet zomaar door je vingers, maar hou je het vast waar jij het wilt. Bovendien bestaan er allerlei fancy apps voor om het nog aantrekkelijker te maken.

'Definieer je leven in termen van 'anders', in plaats van 'niet meer' en 'nog wel''

Lekker vergeten

Dat gezegd hebbende, kan het ook geen kwaad om dingen gewoon te vergeten. Het is wellicht een zegen dat je je niet meer alle gênante situaties herinnert waarin je ooit verzeild bent geraakt. Of de verontwaardiging die je voelde bij elke vermeende belediging. Of het scherpe verdriet om een verlies. De tijd laat veel dingen uit je geheugen een beetje wegzakken. En wat je nog is bijgebleven, ga je anders rangschikken en interpreteren. Met die oude bouwsteentjes maak je heel nieuwe bouwwerken, vanuit het perspectief van je oudere zelf.

Anders, niet minder

Als je de kwaliteit van het mensenleven blijft afmeten aan je jeugd, zal het altijd deprimerend zijn om aan je oude dag te denken. Dan wordt het een verhaal van verlies op talloze vlakken, van krampachtig nog iets proberen te behouden van je vroegere glorie. Dan heeft het iets van een hopeloze strijd die je al bij voorbaat hebt verloren. Want we weten allemaal dat op het einde van elk mensenleven de dood staat te wachten. Het is dus belangrijk om het leven van ouder wordende mensen niet te definiëren in termen van ‘niet meer’ en ‘nog wel’. ‘Die lange wandeling kan ik niet meer aan, maar dat rondje rond de vijver lukt nog wel.’ Ouder wordende mensen doen de dingen anders. Ze maken andere keuzes, niet (alleen) omdat iets ‘niet meer’ lukt, maar omdat ze er ook niet (meer) op die manier in geïnteresseerd zijn. Ze kijken anders aan tegen het leven. Als ze aan sport doen, hoeft dat niet altijd ‘een uitdaging’ te zijn. Ze hoeven de competitie niet aan te gaan met jongere mensen, om dan na keihard oefenen hen even de loef te kunnen afsteken, maar even later finaal het onderspit te delven. Wat ze doen of beleven, heeft waarde op zichzelf en niet enkel in vergelijking met jongere mensen. Want ouderen zijn geen doorgeschoten volwassenen. Ze beleven hun eigen levensfase, met eigen kansen en valkuilen.

'Het loont om een landschap niet enkel te bekijken, maar er echt in te wandelen'

Taking it easy

Wat verwachten ouder wordende mensen dan precies? Dat is natuurlijk heel verschillend, want op geen enkele leeftijd zijn alle mensen hetzelfde. En omdat je ervaringen een bepalende rol spelen bij wie je bent (geworden), worden de verschillen tussen oudere mensen alleen maar groter. Maar toch lopen er enkele lijnen gelijkaardig.

Eerst en vooral willen veel oudere mensen het wat rustiger aan doen. Ook als ze beslissen om te blijven werken of om na hun pensioen bij te klussen in een flexi-job, doen ze dat meestal deeltijds. Ze willen meer tijd nemen voor de dingen die ze doen: om zich heen kijken en luisteren als ze een wandeling maken in het bos of langs de zee. Op een tentoonstelling de kunstwerken echt tot zich laten doordringen. Genieten van een kopje koffie op een terras of een lekkere maaltijd, zonder snel alweer naar de volgende activiteit te rennen. Bewuster luisteren naar wat anderen je vertellen, en niet ondertussen al denken aan wat je nog allemaal wilde doen die dag.

Het hangt natuurlijk samen met je levensfase: de tijd van het combineren van je job met het draaiend houden van een huishouden met kinderen is meestal voorbij. En dus kun je je ook permitteren om een ander tempo te volgen.

Echt ervaren

Alles wat rustiger aan doen is dan misschien wel een luxe, het is geen vorm van luiheid. Want rust brengt bijna meteen zijn eigen vruchten voort. Je hebt meer aandacht voor je omgeving en voor de mensen om je heen. Je komt meer tot verdieping en laat de noodgedwongen vluchtigheid van een overvol leven achter je. Je neemt de tijd om bewuster door het leven te gaan en voor jezelf patronen te zien en sporen te ontdekken die je waardevol vindt – of juist niet.

Niet alleen onze verwachtingen, ook onze behoeftes zijn anders. Misschien hoeft een zoveelste citytrip niet meer. Of werken we minder dan vroeger een lijstje met must-see-items af. We glimlachen om het fomo-gedrag van de jongere generatie. Beter een of twee dingen grondig ervaren en bewonderen dan alles half of niet eens dat. Alleen de dingen waar we zelf in kunnen stappen, soms heel letterlijk, en aan den lijve ervaren, blijven hangen. Anders onthouden we niet meer dan de obligate plaatjes die we met onze mobieltjes schieten. Het loont de moeite om een landschap niet enkel te bekijken, maar er echt in te wandelen. Om niet enkel onze blik te laten dwalen over een zaal met schilderijen, maar er in elke ruimte een uit te kiezen waarover we meer willen weten, gewoon omdat het ons raakt. Om niet eindeloos nieuwe mensen op te slaan bij onze contacten, maar de vriendschappen die we hebben te koesteren door ze zorgvuldig te onderhouden.

Als je het op deze manier benadert, lukt het je vast een leuk oud mens te worden.

Verder lezen? Je scoort de nieuwste Nouveau nu in de winkel of via tijdschriftland.nl.