© Uitgeverij Alfabet
© Uitgeverij Alfabet

Het verhaal van verzetsvrouw Sabine Zuur, opgetekend door haar dochter.

Sabine Zuur werd op 15 juli 1918 geboren in Semarang (voormalig Nederlands-Indië), en verhuisde eind jaren twintig naar Nederland om met haar moeder in Den Haag te gaan wonen.

Article continues after the ad

Ze had een onbezorgde jeugd en vrolijke jaren daarna: Sabine was mooi en bewoog zich met gemak in het sociale leven van de Haagse upper class. Haar vriendenkring bestond onder andere uit Leidse studenten, officieren en kunstenaars. Ze hield van feestjes en ze zeilde graag. Ze was bevriend met Erik Hazelhoff Roelfzema, de latere Soldaat van Oranje. Toen de oorlog uitbrak rolde ze via hem het verzet in.

Ze werd echter verraden en talloze malen gewelddadig verhoord. Velen van haar vrienden werden geëxecuteerd, zij werd als Nacht und Nebel-gevangene via Kamp Amersfoort en Ravensbrück uiteindelijk naar Mauthausen gestuurd.

(c) Nationaal Archief

Na het overlijden van haar moeder Sabine vindt Eva Taylor-Tazelaar, dochter van de ‘echte’ Soldaat van Oranje Peter Tazelaar (hier links, even dapper en driest als Erik Hazelhoff Roelfzema (rechts), maar wat meer op de achtergrond), dozen vol brieven, foto’s en papieren over de oorlog. Het is het verhaal dat haar moeder nooit wilde vertellen. Over haar leven in het verzet en in de concentratiekampen.

© Uitgeverij Alfabet

In haar laatste levensjaren glijdt Sabine Tazelaar-Zuur weg in de mistige wereld die alzheimer heet. Haar dochter Eva krijgt een heel andere moeder, een lieve en meelevende vrouw van wie zij plotseling veel kan houden. Na haar overlijden leert ze die moeder pas echt kennen dankzij een archief dat zij na het einde van de Tweede Wereldoorlog heeft bewaard. ,,Ik begrijp nu pas dat wat je overkomt in het leven een ander mens van je kan maken’’, zegt Eva Taylor-Tazelaar (73) na haar ‘reis’ door het oorlogsarchief van haar moeder. Een ‘reis’ die leidt tot het boek Sabine’s oorlog.

,,In de dozen zaten ruim 200 foto’s," zegt Eva in het Algemeen Dagblad. "Op elke foto staat achterop om wie het gaat, wanneer en waar die is genomen. Ook zaten er (vervalste) documenten in en brieven van de Duitse bezetter die haar moeder had bewaard’’, aldus Taylor-Tazelaar vanuit haar woonplaats Chester in Engeland. 

Boodschappen van haar moeder, gesmokkeld uit de gevangenis toen ze door de Duitse bezetter was gearresteerd

De meest bijzondere inhoud zijn liefdesbrieven en stukjes vloeipapier met tekst in een piepklein handschrift. ,,Boodschappen van haar moeder, gesmokkeld uit de gevangenis toen ze door de Duitse bezetter was gearresteerd. Ze zaten verstopt in de naad van de vuile was. De antwoorden van haar moeder, verstopt in de schone was, heeft Sabine Zuur (haar meisjesnaam) snel vernietigd’’, legt Eva uit.

Het duurde even voordat zij aan de liefdesbrieven begon, want er zat een instructie bij die weg te gooien. ,,Uiteindelijk ben ik toch gaan lezen omdat ze de stapels al die tijd had bewaard’’, aldus de dochter. De liefdesbrieven hebben haar het meest geleerd over haar moeder.

Sabine Zuur, dochter van een bankier, was een levenslustige, verwende jonge vrouw

De gepassioneerde correspondentie met haar eerste grote liefde, Taro die ze drie jaar voor de oorlog leerde kennen, schetsen Sabine Zuur, dochter van een bankier, als een levenslustige, verwende jonge vrouw. Een feestbeest, altijd omringd met vrienden, onder wie Soldaat van Oranje Erik Hazelhoff Roelfzema die ze al vanaf haar veertiende kende.

Vlieger Taro (voluit Johan Willem Yoshitaro, in Japan verwekt) en Sabine hadden serieuze trouwplannen. De laatste brief is van 10 mei 1940, de dag dat Duitsland Nederland binnenvalt. Taro vlucht naar Engeland, sluit zich aan bij de Royal Air Force en wordt in 1941 tijdens een missie boven de Franse kust neergeschoten. ,,De dood van Taro heeft mijn moeder nooit meer losgelaten. ,,Ik ben vernoemd naar zijn zus Eva’’, aldus Eva.

Ze krijgt het predikaat ‘Nacht und Nebel’, bestaat officieel niet meer

Na de invasie wordt Sabine koerierster voor het verzet. Op 28 april 1943 wordt zij opgepakt, naar later blijkt is ze verraden. Het is het begin van een helletocht. Van gevangenissen in Amsterdam, Utrecht, van Kamp Amersfoort naar de concentratiekampen Ravensbrück en Mauthausen. Ze krijgt het predikaat ‘Nacht und Nebel’, bestaat officieel niet meer. Wat haar moeder in het vrouwenkamp Ravensbrück beleeft, leert Eva ook kennen dankzij de boeken van voormalige medegevangenen Dunya Breur en Selma van der Perre. De gruwelen van het vernietigingskamp Mauthausen, in Oostenrijk, komen tot haar via de verhalen van twee Nederlanders die daar ook gevangen zaten: vriendin Hetty en dokter Steijns. 

'Hij was duidelijk stapelverliefd op haar, maar tegelijkertijd sprak hij dreigende woorden'

De opmerkelijkste bron zijn de brieven van de Duitse gevangene Franz Jozef Gebele, een opzichter in het kamp. Ze geven een fascinerend inkijkje in het kampleven van Sabine. ,,Door zijn brieven weten we ook een beetje wat zij aan hem heeft geschreven op velletjes papier die hij in het geniep meestuurde. Alleen die brieven bestaan niet meer’’, zegt Eva. ,,Ik had een heel naar gevoel toen ik ze voor de eerste keer las. Ik dacht, jee, hoe kan dit in godsnaam? Hij was duidelijk stapelverliefd op haar, maar tegelijkertijd sprak hij dreigende woorden.’’ 

'Ze was ontzettend bang dat hij zich beledigd zou voelen en dan kon ze de pineut zijn'

,,Maar na herlezing kreeg ik medelijden met de man. Zij maakte voor hem het leven weer de moeite waard. Hij klampte zich vast aan het idee dat hij met haar zou kunnen trouwen. Mijn moeder wist dat dat totaal onmogelijk was, maar zij kon dat natuurlijk niet tegen hem zeggen. Ze was ontzettend bang dat hij zich beledigd zou voelen en dan kon ze de pineut zijn. Ze danste op een dun koord. Zo dreigt hij, als ze hem niet terugschrijft, met de woorden ‘dan leg ik je een straf op’. Waarschijnlijk bedoelde hij dat als een grapje, maar in een concentratiekamp is dat geen grapje.’’

Het valt te betwijfelen of hij werkelijk de barmhartige Samaritaan was die hij van zichzelf in zijn brieven aan haar maakte'

Sabine heeft wel haar leven aan hem te danken. Gebele voorkwam dat zij naar de gaskamer ging. Hij bezorgde haar voedsel, kleding en medicijnen. Hij hield haar weg van bewakers. ,,Maar het valt te betwijfelen of hij werkelijk de barmhartige Samaritaan was die hij van zichzelf in zijn brieven aan haar maakte’’, concludeert Eva. Als Amerikaanse en Canadese soldaten Mauthausen op 5 mei 1945 bevrijden, bestaat het contact met Gebele al niet meer. ,,Ik heb niets meer van hem kunnen terugvinden. Ik weet dat hij na de oorlog gestorven is. Tijdens een operatie.’’

'Ik denk dat mijn oma moeite had om haar dochter van vroeger nog te herkennen'

Heeft Eva Taylor-Tazelaar nu een compleet beeld van haar moeder? ,,Ik zie nu een heel andere vrouw voor me. Ik had nooit begrepen hoe dicht ze in haar jonge jaren bij haar moeder stond. Na de oorlog was dat een stuk minder. Ik denk dat mijn oma moeite had om haar dochter van vroeger nog te herkennen.’’

'Mijn moeder was een zwaar beschadigde partygirl'

Eva noemt haar moeder ‘een zwaar beschadigde partygirl’. ,,Voor de oorlog had ze plezier. Met veel feestjes, veel vrienden. Ze was dolverliefd op Taro. Ze zag met hem een mooie toekomst, met kinderen. Na de oorlog was dat allemaal weg. Ze was een moeilijke moeder, niet zoals de moeders van mijn vriendinnen. Toen begreep ik dat niet, dat doe ik nu wel.’’

'Hij werd meteen verliefd op haar, maar of zij dat ook op hem was, dat weet ik niet'

Na de oorlog trouwde Sabine met Peter Tazelaar, die met zijn vriend Erik Hazelhoff Roelfzema adjudant van koningin Wilhelmina was en Sabine al in het verzet had leren kennen. Ze kregen twee kinderen, Eva en Peter. ,,Ze hebben elkaar ontmoet aan het begin van de oorlog. Hij werd meteen verliefd op haar, maar of zij dat ook op hem was, dat weet ik niet. Hij zocht haar op na de oorlog, toen iedereen de vrijheid vierde.’’ Eva spreekt van een onverstandig huwelijk: ,,Ze zijn overhaast getrouwd. Ze wilden allebei het leven omarmen.’’

'Mijn vader bleef een avonturier. Mijn moeder wilde een rustig familieleven. Dat ging totaal niet samen'

Werd er thuis nog over de oorlog gesproken? ,,Mijn moeder had het er alleen over dat het toen zo koud was, dat ze zo’n honger had. Maar ze zei heel weinig over wat er in die kampen was gebeurd. Vergeet niet, mijn ouders kwamen zwaar beschadigd uit de oorlog. Dat levert problemen op. Ze konden elkaar niet steunen. Mijn vader bleef een avonturier. Mijn moeder wilde een rustig familieleven. Dat ging totaal niet samen.’’ Uiteindelijk plofte het huwelijk, in 1955. Sabine hertrouwt in 1975 met Jan Blank die in 1997 overlijdt.

Vorig jaar maakte Selma van der Perre veel indruk met haar boek Mijn naam is Selma. Daarin verhaalt zij op een indrukwekkende manier over haar leven, in het bijzonder haar gevangenschap in Ravensbrück. ,,Ze heeft mijn moeder gekend en ik had haar graag willen ontmoeten maar door de coronacrisis kan dat nog niet’’, zegt Eva.

'Slechts een klein aantal mensen konden de kracht opbrengen om door te gaan'

Selma en Sabine delen die ijzeren wil om te overleven. ,,Heel veel mensen werden gek door al die oorlogsellende. Of ze gaven het op. Maar een klein aantal mensen konden de kracht opbrengen om door te gaan. Ze wilden niet dood. Die mensen worden ook oud. Selma wordt 100, mijn moeder werd 94. Ze zijn bezeten om te leven.’’

 

Sabine's oorlog kost 20 euro

Elke week het laatste nieuws ontvangen in je mailbox? Het beste van Nouveau.nl, Máxima en cultuur voor leuke vrouwen met stijl. Schrijf je in