Marians man wilde liever een vrouw zijn, zei hij vlak na hun eerste date. Hij dacht dat hij er genoeg aan had om zich af en toe als vrouw te kleden. Daar had zij geen moeite mee. Maar op een avond kondigde hij aan: 'We moeten even praten'.

“In 1999 zijn we getrouwd, na acht jaar samenzijn. Het was een redelijk klassiek huwelijk. We beloofden elkaar lief te hebben in voor- en tegenspoed. Ik hechtte aan die woorden. Het ging me niet om samenzijn zo lang als het ons uitkwam. Het idee was dat we het voortaan zouden uithouden bij elkaar en zouden proberen elkaar gelukkig te maken."

More content below the advertising

Een kanten strik voor hem
"Het was ook weer niet zo klassiek dat ik een witte jurk aantrok. Ik droeg een vrolijke oranje jurk. Voor mijn partner, die toen nog als man leefde, maar niets voelde voor een ‘pinguïnjasje’, vroegen we een ontwerpster feestelijke kleding te maken. Dat werd een glanzende, groene broek met daaroverheen een lange mantel. Hij droeg zijn haar altijd in een paardenstaart, en daarin kwam een kanten strik.
De jaren daarna was hij in sommige perioden veel bezig met vrouwenkleding en het verzorgen van zijn nagels. Op een avond zei hij: ‘We moeten eens praten.’ Ik voelde een lang en ingrijpend gesprek aankomen en antwoordde: ‘Het is al laat, laten we morgenochtend praten.’ De volgende ochtend heeft hij gezegd dat hij 'in transitie' wilde gaan. Ik schrok toch nog. Het besluit hing als een zwaard van Damocles boven ons hoofd en nu was het zwaard gevallen. Het was een groot vraagteken voor mij of ik daar gelukkig mee kon worden. Mijn man was heel bang dat ik er meteen vandoor zou gaan."

Zware gesprekken
"Scheiden is weleens door mijn hoofd gegaan. Maar het was ook weer niet zo dat morgen alles anders zou zijn dan vandaag. De veranderingen van man naar vrouw verliepen geleidelijk. Waarom dan meteen weggaan? Niet lang daarna heb ik gezegd dat ik niet wist of ik me wel aan mijn huwelijks­beloften kon houden. Dat vond ik wel zo reëel. Ik wilde stap voor stap bekijken hoe het zou gaan. Daarop volgden intensieve weken, waarin we veel hebben gepraat.
Op het werk was ik er even tussenuit, maar zodra ik thuiskwam, hadden we weer zware gesprekken over wie ze was en wie ze al die tijd was geweest. Ik was een praatpaal voor haar, omdat zij deze kant van zichzelf aan het verkennen was. Na een tijdje heb ik voorgesteld om die gesprekken tot een uur per dag te beperken. Dat gaf lucht."

Lees ook: Openhartig: 'Ik hield meer van mijn tweelingzus dan van mijn man'

Vijftigduizend transgenders
"Ik heb veel steun gevonden bij de zelfhulpgroep (H)erkenning, waar ouders en partners van transgenders ervaringen kunnen uitwisselen. Naar schatting telt Nederland bijna vijftigduizend transgenders, oftewel: mannen en vrouwen in Nederland die voelen dat hun geboortegeslacht niet bij hen past. Ongeveer de helft van hen heeft een relatie. Slechts tien procent van de transgenders wil met hormonen en/of operaties het lichaam definitief veranderen. Hun partners gaan vaak scheiden, zo bleek bij (H)erkenning, maar lang niet allemaal.
Omdat ik ook nergens een boek over partners van transgenders had kunnen vinden, besloot ik dan maar zelf zo’n boek te schrijven. Ik heb veertien partners van transgenders geïnterviewd en die interviews gebundeld. Het boek heet Een bijzondere liefde. In het boek wilde ik laten zien dat het ook goed kan gaan. Daarom gaan de meeste verhalen over partners die bij hun geliefde bleven. Ze gaan over voor- en tegenspoed in een relatie, over blijven luisteren naar elkaar, respect en vertrouwen hebben."

Blijf je eigen leven leiden
"Uit de verhalen in het boek kun je voorzichtig wat conclusies trekken: Een transitieproces neemt veel ruimte in beslag. Het is daarom belangrijk voor partners dat zij ook hun eigen leven blijven leiden en bijvoorbeeld met vriendinnen erover praten. Sommige transgenders willen dat niet, bijvoorbeeld uit schaamte. Maar dan wordt het wel erg moeilijk voor de partner. 
Ook als transvrouwen alle herinneringen aan hun verleden als man willen begraven, kan dat voor de partners pijnlijk zijn. Wie hebben ze dan al die jaren bemind?
Niet zelden wordt seksualiteit lastiger na een transitie. Een transgender kan minder drang naar seks voelen en krijgt een andere geur door de hormoonbehandelingen. Sommige stellen blijven zich wel tot elkaar aangetrokken voelen en experimenteren volop. Anderen zoeken en vinden intimiteit in andere vormen. En natuurlijk zijn er ook stellen die na een geslachtsverandering van een van beiden, van elkaar scheiden."

Zielsgelukkig
"Ook mijn vrouw is vrouwelijke hormonen gaan slikken en heeft zich laten opereren. Zij lag zielsgelukkig te stralen in het ziekenhuisbed, ook al had ze veel pijn. Ik was blij voor haar, maar ook verdrietig en verward. Ik rouwde dat ik de man verloor met wie ik getrouwd was, ook al kreeg ik er een vrouw voor terug die duidelijk beter in haar vel zat dan voorheen. En ik was in de war over mijn eigen identiteit. Zou ik lesbisch kunnen worden? Daar stond ik voor open, maar nee. Ik voel me nu nog steeds heteroseksueel.
Ik heb tijd nodig gehad om aan alle veranderingen te wennen. Mijn geliefde had vlak na de transitie veel behoefte aan bevestiging dat ze nu helemaal een vrouw was. Hoe welwillend ik ook was, het kostte minstens een jaar voordat ik haar helemaal – zonder voorbehoud – als vrouw kon zien."

Het is geen keuze
"Ik heb niet voor haar transitie gekozen, maar zijzelf ervaart het ook niet als een keuze. Meer als een noodzakelijke stap om te kunnen zijn wie ze is. Heel lang heeft ze dat niet durven zeggen. Ze wilde mij en haar ouders niet teleurstellen. Ze was al 41 toen het hoge woord eruit kwam. Des te pijnlijker was het toen iemand op een verjaardag door de kamer schalde: ‘Weet je wel wat je je ouders aandoet?’ Dat sneed door merg en been. Dat was juist het laatste wat mijn vrouw wilde.
Gelukkig hebben we ook veel positieve reacties gekregen, zoals ‘Jullie zien er samen zo stralend uit, jullie passen zo goed bij elkaar’. In Frankrijk op een camping zei een van de bezoekers: ‘Het is wel een stoere vrouw hè?’ Dan ben ik trots op haar, en ook als ze daarna vertelt hoe de vork in de steel steekt, dat ze ook een mannelijke kant heeft en als man is geboren.’"

Huwelijksbeloften opnieuw uitgesproken
"Anderhalf jaar geleden hebben we bij ons thuis tijdens een groot feest onze huwelijksbeloften opnieuw uitgesproken. Dat had onze liefde wel verdiend, vonden we. Nu droegen we allebei een jurk. Door vrienden en familie te vragen ons geluk mee te vieren werd het een warm feest. Zo geven we ons leven betekenis. Mijn vrouw is erg dankbaar dat ze mij nog aan haar zijde heeft. Voor mij gold dat ik langer moest nadenken over wat ik zou beloven. Het is een hele verschuiving geweest.
We hebben opnieuw moeten uitzoeken wat ons bindt, maar al die tijd ben ik evenveel van haar blijven houden. In de loop der tijd bleek dat ik haar gewoon kan respecteren zoals ze is. De essentie van onze relatie staat nog overeind: dat de ander kan groeien tot een goed mens.”

Lifeline is een inspirerend magazine met boeiende verhalen van uitgezonden ‘Artsen Zonder Grenzen’ hulpverleners – Ze vertellen over wat hun drijft en welke bijzondere ervaringen ze opdoen.

Lifeline informeert ook over nalaten. Wat ú nalaat aan de wereld kan een nieuw leven betekenen voor anderen. Lees wat de hulpverleners van Artsen zonder Grenzen kunnen doen dankzij uw bijdrage.

More content below the advertising

Steun artsen zonder grenzen en neem een abonnement op Lifeline magazine. De eerste editie van Lifeline krijgt u vrijblijvend toegestuurd.

Vraag Lifeline aan

Jaarlijks kunnen dankzij uw hulp:

  • 78.679 mensen behandeld worden voor ondervoeding
  • 62.356 bevallingen worden begeleid
  • 1.012.612 malariapatienten worden  behandeld
  • 2.790.813 medische consulten worden gegeven.

De eerste keer, nu zo’n vier jaar geleden, eindigde Barbara(50) min of meer per ongeluk in bed met een twintig jaar jongere man. Dat beviel haar zo goed, dat ze er nu maandelijks stiekem een weekend tussenuit knijpt om zich te vermaken met een leuke jongen.

‘In mijn stoutste dromen had ik het niet kunnen bedenken. Ik was altijd zo braaf geweest; een voorbeeldig kind, een ijverige student, een perfecte echtgenote...Toegegeven, dat keurige imago had wel al wat te lijden gehad.

More content below the advertising

Hij pakte zijn koffer en vertrok

Tja, probeer maar eens beschaafd te blijven als de man met wie je al twintig jaar getrouwd bent, je grote liefde met wie je oud wilde worden, je op een dag doodleuk vertelt dat hij een ander heeft en bij je weggaat?

Ik heb gekrijst, me op de grond geworpen, hysterisch gehuild… Maar het mocht niet baten. Hij pakte zijn koffer en trok bij haar in.

Ik voelde me totaal verweesd in dat enorme huis. Wekenlang wilde ik helemaal niets, alleen maar in bed liggen. Ik zag er niet uit, het huis verslonsde en de kinderen moesten in ongewassen kleren naar school.

Ik had alleen maar doemgedachten

Het moet er behoorlijk meelijwekkend uit hebben gezien allemaal, want nog nooit was het me overkomen dat de buren aanbelden om te vragen of het wel ging.

Ik had alleen maar doemgedachten. Ik was er bijvoorbeeld van overtuigd dat ik na de scheiding aan de bedelstaf zou raken. Zo goed ging de zaak van mijn man tenslotte niet. Hoe zou hij alimentatie kunnen betalen?

En ook al beweerde mijn advocaat dat mijn zorgen onterecht waren, het leek mij van levensbelang dat ik zo snel mogelijk aan het werk ging. Ik werd verkoopster in een plaatselijke modewinkel. 

In het begin voelde ik nog gêne wanneer er een bekende in de winkel was, maar die had ik snel overwonnen. Die baan bleek mijn redding. Vanwege de afleiding, de contacten met klanten, maar vooral vanwege mijn collega Fleur, met wie ik al snel bevriend raakte.

Ze was totaal anders dan mijn andere vriendinnen - Fleur was nog geen dertig, had geen relatie, geen kinderen en geen enkele ambitie – maar dat vond ik juist wel verfrissend.

Fleur genoot met volle teugen van haar vrije leven en ik laafde me aan haar vrolijkheid en levenslust. Dankzij haar kreeg ik langzaam maar zeker het vertrouwen terug dat het leven nog steeds leuk kon zijn, ook voor mij.

Fleur en ik begonnen samen uit te gaan. In het begin moest Fleur mij nog echt meeslepen. ‘Kom op Barbara, je ziet eruit alsof je wel een drankje kunt gebruiken. Het zal je goed doen.’

Maar na verloop van tijd werd het vanzelfsprekend dat we na het werk nog even een borreltje gingen drinken. En als de kinderen bij mijn ex waren, pakten we op zaterdag de taxi naar de stad, een paar kilometer verderop.

Er ging een wereld voor me open 

Als ik voorheen al eens in een bar kwam, was dat met mijn man, na afloop van een concert of theatervoorstelling. Andere mannen bestonden toen niet voor mij en ik niet voor hen. Maar dat was nu wel anders.

Het was alsof ze roken dat ik vrij was. Vaak was ik nog maar net binnen of ik kreeg al een drankje aangeboden. Fleur vond dat niet meer dan normaal: ‘Barbara, heb jij weleens in de spiegel gekeken? Je bent zo mooi!’

En inderdaad, de scheiding en mijn baan hadden uiteindelijk het effect van een verjongingskuur gehad: ik was weer net zo slank als vroeger, mijn haar zat goed, ik kleedde mij een stuk spannender dan toen ik getrouwd was en ik straalde.

Ik was gevlijd door de aangeboden drankjes, maar toch was de aantrekkingskracht zelden wederzijds. Ik vond de meeste mannen behoorlijk opdringerig. En vaak vermoedde ik dat ze thuis een vriendin of vrouw hadden zitten.

Soms verdwenen mijn bedenkingen na een paar drankjes en liet ik mij zoenen of overhalen om nog een kopje koffie bij iemand thuis te drinken. Maar de volgende dag voelde ik me dan altijd vreselijk. Als een lopend vuurtje gingen mijn avonturen door het dorp.

Ik werd wakker in een vreemd bed

Toen kreeg ik een uitnodiging voor het verjaardagsfeest van een oud-collega in Amsterdam. Ze werd vijftig en wilde dat groots vieren. Dat zag ik wel zitten: het was in Amsterdam, waar niemand me kende. Eindelijk zou ik een nacht ongegeneerd kunnen dansen en flirten.

Ik vroeg Fleur mee en boekte een hotelletje voor ons samen, zodat we ons nergens zorgen over hoefden te maken. Helaas bleek het feest een nogal saaie bedoening. Tegen middernacht waren we zo ongeveer nog de enige aanwezigen.

Omdat we ons onze wilde nacht in Amsterdam niet door de neus wilden laten boren, besloten we een taxi te nemen en aan de taxichauffeur te vragen ons naar een hippe club te brengen.

Vanaf dat moment zijn mijn herinneringen vaag. Harde muziek, nog een taxi, een andere club, drank, veel drank, een heel mooie jongen, een pilletje, zoenen… het zijn flarden.

Ik werd wakker in een vreemd bed, met alleen m’n jurk nog aan. Toen ik om me heen keek, schrok ik: het leek wel een studentenkamer!

Op de keukentafel vond ik een briefje: “Je kunt koffiezetten en in de koelkast staat yoghurt. Trek straks maar gewoon de deur achter je dicht. Het was gezellig! Joris.”

Ik was een en al verbazing

Omdat ik mijn telefoon nergens kon vinden en ik me bedacht dat Fleur zich waarschijnlijk zorgen maakte, ging ik snel terug naar het hotel. Daar kreeg ik te horen dat ik de hele nacht uitbundig had gedanst met Joris, 27 jaar, en dat ik tegen het ochtendgloren bij hem in de taxi was gesprongen.

Fleur had me nog nageroepen: “Wat doe je?! Waar ga je naar toe?!” Maar ik had niet meer gereageerd. Ze had nog wel het nummerbord van de taxi genoteerd, voor het geval dat… Ze had inderdaad geen oog dicht gedaan. 

Ik was een en al verbazing. In eerste instantie door mijn gedrag, dat zo niet strookte met hoe ik mijzelf altijd had gezien. Maar wat mij nog het meest verbaasde, was dat ik me helemaal niet schaamde.

Normaliter zou ik door de grond zakken bij het horen van zo’n verhaal en dagenlang worden gekweld door de vraag of iemand mij had gezien. Nu voelde ik alleen maar plezier en trots.

Sindsdien knijp ik er één keer per maand tussenuit

Oké, ik had er weinig van meegekregen en ik weet werkelijk niet meer of de seks goed was, of Joris en ik überhaupt seks hebben gehad, maar van het idee dat ik dit anoniem had kunnen doen en dat ik blijkbaar aantrekkelijk was voor zo’n mooie, jonge man, gaf mij een ongelofelijk vrij en gelukkig gevoel.

Ik besloot ter plekke mijzelf vaker zo’n uitstapje te gunnen.

Sindsdien knijp ik er zo een keer per maand een nacht tussenuit. Niemand weet ervan, zelfs Fleur niet, want dit avontuur ging zelfs haar te ver:

“Barbara, doe dit nooit meer! Dit is Amsterdam hè, het gaat hier heel anders dan bij ons.” Voor een deel had ze natuurlijk wel gelijk, dus ik blijf nu altijd keurig in control. Ik neem geen pilletjes, ik hou maat met drank en bepaal zelf waar en met wie ik de nacht doorbreng.

Ik heb zo al heel wat interessante weekenden gehad

Het kost me over het algemeen weinig moeite om een jonge man aan de haak te slaan. Ik vertel er altijd eerlijk bij hoe oud ik ben, maar dat heeft zelden een negatieve uitwerking.

De meeste jonge mannen die ik ontmoet, zijn ongebonden en zijn graag een ervaring rijker. Ik heb zo al heel wat interessante weekenden gehad.

Natuurlijk is het de ene keer leuker dan de andere, maar over het algemeen kom ik telkens zo ontspannen en tevreden thuis, dat ik er weer weken tegenaan kan. Thuis is mijn reputatie inmiddels weer even smetteloos als voorheen.

Sinds Fleur getrouwd is en een baby heeft, drinken we alleen nog maar koffie samen. En dat ik door de breuk even uit balans was, lijkt iedereen me te hebben vergeven. 

Mijn man en ik zijn weer samen

Wat ook helpt, is dat mijn man en ik weer samen zijn. Ja, echt. Zijn nieuwe relatie was geen succes en na bijna twee jaar stond hij op een avond huilend bij me op de stoep: hij had zo’n spijt, hij miste me zo verschrikkelijk, hoe had hij ooit kunnen denken dat hij met een andere vrouw gelukkiger zou kunnen zijn dan met mij? 

Ik had de deur in z’n gezicht dicht kunnen smijten, maar dat deed ik niet. Want inderdaad, we hadden het altijd goed gehad samen. We konden met elkaar praten, met elkaar lachen en we genoten van dezelfde dingen.

De kans dat we misschien toch samen oud zouden kunnen worden, wilde ik niet laten lopen. 

Maar wél op een paar voorwaarden, die hij onmiddellijk accepteerde. Ik bleef werken. En af en toe wilde ik een weekend weg – alleen…