Als Mata Hari omgaf Margaretha Zelle zich met mysterie. Het bracht haar roem, maar leidde ook tot haar ondergang. Haar leven staat nu centraal in een gloednieuwe productie van Het Nationale Ballet.

Het leven van Mata Hari op spitzen

More content below the advertising

Het Nationale Ballet brengt het rijke en turbulente leven van Mata Hari, alias Margaretha Zelle, groots in beeld in een choreografie van Ted Brandsen. Het leven van de Friese spionne en danseres, die zich een zwaar oosters accent aanmat om maar zo exotisch mogelijk te lijken, spreekt bijna een eeuw na haar 
tragische dood nog steeds hevig tot de verbeelding.
‘In mijn jeugd, toen ik voor de radja’s danste, aan de oevers van de Ganges...’ was een zinsnede waarmee Mata Hari haar conversaties graag doorspekte. Mysterie en exotisme verkochten in het Parijse nachtleven van begin vorige eeuw per slot van rekening een stuk beter dan het ware verhaal van de verleidelijke danseres.
Dat ware verhaal begint in 1876 in Leeuwaren, waar Mata Hari als Margaretha Zelle wordt geboren. Ze kent een gelukkige kindertijd, maar wanneer vader Zelle al zijn geld verliest met speculeren en het gezin verlaat, breken er zware tijden aan. Na het overlijden van moeder Antje wordt Margaretha bij familie ondergebracht. Haar oom stuurt haar vervolgens naar Leiden om een opleiding tot kleuterjuf te volgen. Een diploma zal ze echter nooit halen, want als Margaretha met ontbloot bovenlijf bij de directeur op schoot wordt aangetroffen, moet ze Leiden verlaten. Margaretha is zeventien jaar oud en het enige wat er dan nog op lijkt te zitten, is het huwelijk. Ze trouwt met een officier, Rudolph MacLeod, en samen krijgen ze een dochter en een zoon. Maar gelukkig zijn ze niet. Kort nadat hun zoon is overleden, gaan de twee uit elkaar.

Mata HariRijke fantasie

Margarethe laat dochterje Jeanne-Louise achter bij haar ex-man en vertrekt naar Parijs. Daar gaat ze aan de slag in een circus, werkt ze als schildersmodel en begint ze vanaf 1905 met het uitvoeren van exotische dansen in kroegen en salons. Begeleid door gamelanmuziek ontdoet zij zichzelf tijdens deze dansen van haar kleding totdat ze alleen nog maar een collier van gouden munten draagt. Wervelend rond haar as werpt ze zich vervolgens aan de voeten van een gouden boeddhabeeld, alwaar haar dienaressen een grote zwarte sluier over haar heen werpen.
De beeldschone Lady MacLeod, zoals haar artiestennaam dan nog luidt, wordt opgemerkt door Emile Guimet, die haar uitnodigt om de opening van zijn museum voor oosterse kunst op te luisteren. Het zou haar grote doorbraak betekenen. Margaretha gaat zich vanaf dat moment permanent Mata Hari noemen, dat Maleis is voor ‘Oog van de Dageraad’.
Overal in Parijs is Mata Hari te zien. Op kunstenaarsfeesten op de Montmartre, in voorname salons en in allerlei cafés. Tussendoor treedt ze op in Wenen, Monaco, Madrid en zelfs in La Scala in Milaan. Ze voedt haar sensationele succes met fantasierijke verhalen. Zo vertelt ze haar goedgelovige publiek dat haar dansen ‘heilig’ zijn en dat ze een Javaanse prinses is die van Indonesische geestelijken heeft leren dansen.

Verdacht

Margaretha ontmoet de ene na de andere (rijke) man en heeft 
talloze minnaars. In 1914 vertrekt ze naar Berlijn om daar een halfjaar lang op te treden. Maar dan breekt de Eerste Wereldoorlog uit. De theaters gaan dicht en Mata Hari vlucht naar Nederland. Na een tijdje wil ze terug naar Parijs. Door de oorlog kan dat niet rechtstreeks, dus reist ze via Engeland en Dieppe. Deze omslachtige reizen en haar vele contacten vallen op. Zowel de Duitsers als de Fransen zien in haar de ideale spion. Ze wordt door beide 
kampen benaderd en accepteert gretig de aangeboden sommen geld. Ondertussen is ze de regie volledig kwijt. Zonder dat ze het zelf in de gaten heeft, is haar zorgvuldig geconstrueerde mythe een eigen leven gaan leiden. In februari 1917 pakken de Fransen haar op voor spionage en op maandag 15 oktober 1917 maakt een vuurpeloton een eind aan haar veelbewogen leven.

Geromantiseerd

Glamour, mysterie, liefdesaffaires, oorlog en spionage. Het leven van Mata Hari bevat alle ingrediënten voor een spannende roman of film. En die zijn er dan ook gekomen, in veelvoud. Al in 1920 was Mata Hari het onderwerp van een stomme film met Asta Nielsen in de hoofdrol. In de film Dishonored uit 1931 speelde Marlene Dietrich een spionne die tijdens WOI voor het vuurpeloton eindigt. Een duidelijke verwijzing naar het leven van de Nederlandse danseres. In datzelfde jaar verscheen ook een film met de titel Mata Hari. Hierin zette Greta Garbo de spionne neer als berekenende femme fatale. Later werd Mata Hari nog op film vertolkt door Jeanne Moreau in 1964 en door Sylvia Kristel in 1985.
Ook op het Nederlandse toneel is Mata Hari diverse malen tot leven gewekt. In 1931 door Fie Carelsen en in 1978 door Els van Rooden bij Toneelgroep Centrum. De actrice Josine van Dalsum speelde Mata Hari in 1980, in een vierdelige televisieserie.
Thrillerauteur Tomas Ross probeerde in het in 2007 verschenen boek De Tranen van Mata Hari de geheimen rond haar dood te ontrafelen. Eveneens in 2007 verscheen het boek Het parfum van Mata Hari van Geertje Gort. Dit gaat over dochter Jeanne-Louise.

Ballet

En nu staat er dus een groots ballet over de danseres annex spionne op stapel. Een volledig nieuw ballet, dat wordt gecreëerd door artistiek directeur en choreograaf van het Nationale Ballet, Ted Brandsen. Met librettiste Janine Brogt werkt hij aan een scenario waarin Mata Hari’s leven in filmische scènes tot leven wordt gebracht en waarin met name haar vermogen om zichzelf steeds opnieuw ‘uit te vinden’ wordt benadrukt. Brandsen, die toegeeft al jaren een fascinatie voor Mata Hari te koesteren: “Ze heeft veel gedaantewisselingen ondergaan, als een Lady Gaga of Madonna van honderd jaar terug.”
Tarik O’Regan, een van de meest toonaangevende Britse componisten van dit moment, schrijft speciaal voor Mata Hari een nieuwe compositie. Het decor wordt door het gerenommeerde ontwerpersduo Clement & Sanôu gecreëerd en François-Noël Cherpin maakt de kostuums voor Mata Hari, waarin hij haar laat zien als klein meisje in Friesland tot de femme fatale die via een weg vol glitter en glamour een vroegtijdige dood tegemoet treedt.

Informatie

Mata Hari, Het Nationale Ballet, vanaf 6 februari te zien. www.operaballet.nl

De meest luchtige macarons, millefeuilles die dansen op je tong, brioches die precíes goed zijn, chocolaterieën met eindeloos veel keuze en de beste croissants van de Franse hoofdstad.

Janny van der Heijden, de ultieme gebaks-expert van Heel Holland Bakt onthult haar favoriete adressen in Parijs.

We kunnen bijna niet wachten. In Janny’s reisgids La Douce Paris (het zoete Parijs) vind je 9 wandelingen met de beste insiderstips van deze fijnproever.

More content below the advertising

We moeten nog even geduld hebben, want La Douce Paris van Janny van der Heijden ligt vanaf mei 2019 in de winkel, maar daarna gaat ‘ie zéker mee in de tas voor een heerlijk lang weekend Parijs!

Lees ook: 9 geheimtips in Parijs van de samensteller van de Louis Vuitton-reisgidsen

Elke week het laatste nieuws ontvangen in je mailbox? Het beste van Nouveau.nl, Máxima en cultuur voor leuke vrouwen met stijl. Schrijf je in

 

 

Genieten met een schoon geweten is dé reistrend voor 2019  – en nog ver daarna. Wat is er mooier dan wegdromen in  ongerepte natuur terwijl je weet dat je daarmee ook de lokale  bewoners of bedreigde dieren helpt? Nouveau wijst de weg.

Het nieuwe reizen: 5 x duurzaam wegdromen

1. Koro River Camp, Botswana

Gelegen in Botswana, vol luxe en comfort, draagt deze accommodatie ook bij aan de bescherming van de luipaard en aan het her-integreren van de zwarte neushoorn.

More content below the advertising

Alle opbrengsten gaan naar de Timbo Foundation, die zich richt op het verbeteren van de wildlife-migratie en educatie over het onderwerp aan lokale jongeren. Als gast slaap je er in een sfeervol ingerichte safaritent, mét privézwembad.

2. Réva Monforte, Italië

Noord-Italië is sowieso een prachtige regio voor wijnliefhebbers, maar op deze fijne bestemming kijk je vanuit je kamer zelfs uit op de wijngaarden. Het hotel begon namelijk ooit als wijnhuis en voegde steeds nieuwe voorzieningen toe, zoals een wellness en golfbaan.

Alle energie wordt natuurlijk opgewekt en het eten - met de lekkerste hazelnoten ooit - is door locals geproduceerd.

3. Danpaati River Lodge, Suriname

Een bijzonder project in Suriname: je slaapt er in een huisje middenin de ongerepte natuur. Voor gasten is het een onvergetelijke ervaring, voor de plaatselijke bevolking een steuntje in de rug.

Het zorgproject van de Lodge richt zich op de twaalf omliggende dorpen, ondersteund door Nederlandse organisaties. Ze hebben crèches opgericht en bieden bewoners trainingen en banen bij de Lodge.

4. Malawi Conservation Experience

Malawi gaat al tijden gebukt onder stroperij, ontbossing en andere natuurcriminaliteit.

Daarom zijn er nu de Malawi Conservation Experience-reizen, bedoeld om toeristen te laten meewerken aan het herstel en behoud van de wilde dieren, flora en fauna.

Twee weken lang duik je als avonturier in het natuurreservaat, dat olifanten en apen behandelt en weer terugbrengt naar de eigen leefomgeving. De reis wordt afgesloten met een paar dagen Kanda Beach, om bij te komen van alle indrukken. 

5. QO-hotel

Dit hotel in Amsterdam is opgebouwd uit louter gerecyclede en lokale materialen; er is onder andere een oude Shell-toren in verwerkt. Het is voorzien van aluminium panelen, om energieverspilling tegen te gaan en op het dak worden groenten en fruit gekweekt.

Checklist duurzaam reizen:

1. Eco-friendly

Zoek een hotel dat energie gebruikt die uit natuurlijke bronnen is gewonnen, bijvoorbeeld zon en wind. Ruil het reizen per kerosine slurpend vliegtuig of cruiseschip in voor een comfortabele tocht met de trein. 

2. Local-friendly

Koop de producten die je op vakantie nodig hebt, ter plekke. Schakel voor diensten en klussen locals in.

3. Destination-friendly

Is eigenlijk ook eco-friendly, want iedereen begrijpt dat het milieu minder belast wordt door een fietsvakantie naar de Ardennen dan door een reis naar Australië.

Maar een destination-friendly vakantie is er vooral een, waarbij je je bestemming weloverwogen kiest en rekening houdt met de risico’s van overtourism. 

4. Consuming-friendly

Vermijd verspilling waar je kunt. Laat dus niet de handdoeken automatisch dagelijks verversen in je hotel en neem grote verpakkingen shampoo mee in plaats van mini-flesjes. 

Nu in Nouveau

In de nieuwe Nouveau lees je deze maand nog veel meer over duurzaam reizen. Op de cover staat powervrouw Susan Visser, de actrice die laat zien wat veerkracht is, een lans breekt voor positiviteit, en altijd – hoe moeilijk de omstandigheden ook zijn – het leven wil vieren.

Verder natuurlijk weer glanzende reportages en watertandend mooie mode & beauty. 

Nu in de winkel!

Elke week het laatste nieuws ontvangen in je mailbox? Het beste van Nouveau.nl, Máxima en cultuur voor leuke vrouwen met stijl. Schrijf je in