Sigrid Kaag, Minister voor buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking sprak de 29steAbel Herzberglezing uit. Thema: Wees niet stil, onze stem is nodig

Stilte is voor mij verbonden met mijn herinneringen aan mijn vader. Hij was musicus. Hij genoot van muziek, van improviseren, en vooral; van het contrast tussen stilte en klank. Hij wees mij als meisje op de stilte tussen delen van een symfonie. En op die kleine stiltes, tussen de noten, of in de partituur. ‘Het zijn die momenten’ - zei mijn vader dan - ‘waarin de muziek haar ruimte creëert’.

Als meisje begreep ik dat natuurlijk nog niet helemaal. Maar later wel. Toen ik zelf de stilte opzocht. Tijdens bergwandelingen, met mijn hond Marley. In oude kerken. Of in musea. Momenten van bezinning. Van reflectie. Bijvoorbeeld over mijn kindertijd, waarin ik, naast veel prettige ervaringen, ook werd geconfronteerd met ziekte en dood in mijn persoonlijke omgeving.

Ik heb vroeg leren omgaan met een gevoel van onmacht, met de kwetsbaarheid van het leven. Een memento mori, dat me er toe bracht alles uit het leven te willen halen wat erin zit. Ik wilde iets gaan betekenen. Voor mezelf. En zéker voor anderen.

Deze persoonlijk gevoelde opdracht vraagt vooral om één ding. Verantwoordelijkheid nemen, als dat wordt gevraagd. Dit besef, en vele andere levenslessen zijn ook geboren in stilte. Een stilte die kracht geeft.

De stilte van het wegkijken
Maar er is ook een andere stilte. Een die verre van heilzaam is. Een donkere en bedreigende stilte. Een bepaalde stilte in de samenleving. In de politiek. De stilte van wel weten wat er speelt. Horen wat er geroepen wordt. Maar het er niet over hebben. En er ook niet echt iets aan doen. De stilte van het zwijgen voor het gemak.

De stilte die de plaats inneemt van woorden die té ongemakkelijk zijn, die te veel ‘gedoe’ geven, die gevaarlijk zijn. De stilte van de angst er niet meer bij te horen als je iets zegt over de racistische grappen in een vrienden app groep. De stilte van de cabaretier, die – bang voor bedreiging – een grap niet maakt. De stilte van de politicus, die iets niet zegt omdat het haar of hem stemmen kan kosten.

Die stilte, de stilte van het wegkijken, is onheilspellend. Die stilte kan langzaam maar zeker aanzwellen tot collectief zwijgen. Een zwijgen dat uiteindelijk oorverdovend kan worden. Dat maakt dat we de risico’s in onze samenleving niet meer zien. Dat we de signalen niet meer verstaan.

De bittere les van de geschiedenis is dat in de stilte van het zwijgen de dissonant van stigmatisering, uitsluiting en vervolging manifest wordt. Abel Herzberg worstelde als overlever met de vraag: waarom? Zijn biograaf zei daarover: “Het ging niet zozeer om de gruweldaden. Het ging niet om de laatste stap. Het ging om de eerste… Want dan komen de gruweldaden vanzelf.”

In Amor Fati, schrijft Herzberg zelf: “Menige politieke partij heeft op de leegte gespeculeerd en daarmee tijdelijk succes gehad. Maar de nationaal-socialistische heeft dat consequent gedaan. Uit de leegte is zij opgebouwd”, aldus Herzberg.

(…..)
Als ik naar mijzelf mag kijken: ik ben vrouw. Katholiek opgevoed. Een Nederlander. Mijn enige nationaliteit. Ik was diplomate en nu politica. Een echtgenote, en moeder van vier kinderen. Die soms in Nederland moet uitleggen dat haar dochter, die anders oogt, inderdaad haar dochter is. Soms word ik, vanwege mijn huwelijk en carrière, behandeld als vreemdeling in eigen land. En dan vraag ik me af: wie bepaalt dat eigenlijk? Wie de Nederlandse vreemdeling is, en wie niet? In het stereotype hoor ik daar soms kennelijk toe, en pijnlijker: ook mijn kinderen. Het raakt me. Het motiveert me.

Klik hier voor de volledige lezing

 

Genieten van kunst en cultuur. Een greep uit het culturele aanbod dit weekend.

Kiekjes kijken met €5,- korting!
Breda
Laatste kans: Het BredaPhoto Festival is nog te bezoeken tot en met zondag 21 oktober. Werk van 58 nationale en internationale fotografen is te zien op 15 locaties in de stad. Profiteer van de speciale Nouveau korting. Bestel je kaarten online en gebruik de code BP-NOUVEAU. Hiermee krijg je €5,- korting op een dag ticket.
Info: Bredaphoto

Belle is jarig!
Slot Zuylen – Oud Zuilen
Op zondag 21 oktober, zoals jaarlijks rond haar geboortedag, eert Slot Zuylen een van haar meest markante historische bewoners: Belle van Zuylen. Tijdens de Belledag maakt het publiek kennis met Belle van Zuylen, haar werk en de tijd waarin zij leefde. Het wordt een feestelijke dag met een afwisselend programma; verschillende Belle-rondleidingen, een lezing en een concert.
Info: Slot Zuylen

Festa Dell’ Arte
Hermitage – Amsterdam
De herfst wordt uitbundig gevierd in de Hermitage met dagelijks tentoonstellingen en events. Er worden verhalen verteld en liveconcerten gegeven te midden van de expositie Classic Beauties. Vanaf zaterdag 20 oktober staat er elke dag iets bijzonders op het programma voor jong en oud. Festa dell’Arte is een bomvol herfstprogramma rondom kunst, kennis en creativiteit, met een knipoog naar Italië. De binnentuin van de Hermitage wordt omgetoverd tot beeldentuin met een nieuwe collectie neoklassieke beelden.
Info: De Hermitage

Ode aan Lili Marleen
Nationaal Bevrijdingsmuseum – Groesbeek
Hoe ontstond de grootste hit uit de Tweede Wereldoorlog? Eigenlijk al een oorlog daarvoor. En was Lili Marleen een of twee vrouwen? En waarom raakt het lied mensen nog altijd zo diep recht in het hart? Het Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945 in Groesbeek geeft op deze en andere vragen antwoord tijdens een speciale Lili Marleen-dag op zondag 21 oktober a.s. in het museum. Dit gebeurt door middel van een publiekslezing, een doorlopende filmdocumentaire en live muziek.
Info: Nationaal Bevrijdingsmuseum

Cultureel weekend op stand, met stad én strand
Den Haag
Wij van de redactie zijn gek op onze hofstad. Den Haag is genieten van cultuur, strand en shoppen. Op dit moment biedt Den Haag drie bijzondere tentoonstellingen in drie verschillende stijlen: modern, klassiek en impressionistisch: 

  • Modernistisch meesterschap: Zadkine aan Zee bij Beelden aan Zee (t/m 3 mrt). Info: Museum Beelden aan Zee
  • Het unieke Nederlandse licht aan de kust, te zien in het Gemeentemuseum – Aan Zee (t/m 18 nov). Info: Gemeente Museum
  • De zindering aan zee. De Mesdag Collectie biedt met de tentoonstelling De zindering van de zee een eerbetoon aan Bas Jan Ader. Info: De Mesdag Collectie

Kunstvoedsel
Gorcums Museum - Gorinchem
Al eeuwenlang is voedsel een bron van inspiratie voor kunstenaars. Verrassende kunstwerken uit het verleden en heden worden getoond waarin voedsel een rol speelt. Als afbeelding of als medium voor een kunstwerk. Je zou er trek van krijgen!
Info: Gorcums Museum

De geboorte van Nederland
Rijksmuseum – Amsterdam
De tentoonstelling toont hoe de Tachtigjarige Oorlog Nederland heeft veranderd en gevormd. Tevens wordt duidelijk hoe het Zuiden, nu België, door deze strijd een eigen karakter kreeg. Nog altijd actueel zijn: godsdienstvrijheid, zelfbeschikkingsrecht, terreur en vervolging. De expositie toont 200 kunstwerken en voorwerpen die een rol speelden in de Tachtigjarige Oorlog en als het ware ‘ooggetuigen’ zijn.
Info: Rijksmuseum

Winactie: Thomanerchor Leipzich treedt op in Concertgebouw Amsterdam
Het Concertgebouw - Amsterdam
Uniek: voor het eerst in het 800-jarig bestaan van het Thomanerchor Leipzig is het wereldberoemde koor te gast in het Concertgebouw Amsterdam. En voor dit bijzondere bezoek mogen wij 5 x 2 kaarten weggeven. Klik hier om kans te maken.
Info: Concertgebouw

 

Door de jaren heen is het spel van violiste Janine Jansen steeds intenser, steeds betoverender geworden. Dit seizoen speelt ze drie keer een Eigen Programmering in het Concertgebouw Amsterdam.

De eerste daarvan is 14 november. Ze soleert bij het Swedish Radio Orchestra onder leiding van Daniel Harding met het Vioolconcert van Alban Berg.

Janine woont een groot deel van het jaar in Stockholm, om de hoek van het orkest. De knusse stad, met het vele water, voelt als een tweede thuis en Jansen heeft veel vrienden binnen het orkest.

‘Communiceren over muziek, gaat op gevoel', volgens de talentvolle violiste. Het belooft een bijzonder en persoonlijk optreden te worden.

De befaamde dirigent Berg zal die avond ook nog Beethoven’s Symphony no. 3 dirigeren.

Beide werken komen prachtig tot  hun recht in de Grote Zaal, waar de magie altijd voelbaar is. Op diezelfde plek immers dirigeerden ooit grootheden als Gustav Mahler, Richard Strauss en Igor Stravinsky hun eigen composities.

Sergei Rachmaninoff speelde er zijn magistrale pianoconcerten, topdirigenten en musici kregen er staande ovaties. Dat ligt voor Janine vast ook in het verschiet.

Kijk op: concertgebouw.nl

Beeld: Marco Borggreve

Elke week het laatste nieuws ontvangen in je mailbox? Het beste van Nouveau.nl, Máxima en cultuur voor leuke vrouwen met stijl. Schrijf je in