Sigrid Kaag, Minister voor buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking sprak de 29steAbel Herzberglezing uit. Thema: Wees niet stil, onze stem is nodig

Stilte is voor mij verbonden met mijn herinneringen aan mijn vader. Hij was musicus. Hij genoot van muziek, van improviseren, en vooral; van het contrast tussen stilte en klank. Hij wees mij als meisje op de stilte tussen delen van een symfonie. En op die kleine stiltes, tussen de noten, of in de partituur. ‘Het zijn die momenten’ - zei mijn vader dan - ‘waarin de muziek haar ruimte creëert’.

Als meisje begreep ik dat natuurlijk nog niet helemaal. Maar later wel. Toen ik zelf de stilte opzocht. Tijdens bergwandelingen, met mijn hond Marley. In oude kerken. Of in musea. Momenten van bezinning. Van reflectie. Bijvoorbeeld over mijn kindertijd, waarin ik, naast veel prettige ervaringen, ook werd geconfronteerd met ziekte en dood in mijn persoonlijke omgeving.

Ik heb vroeg leren omgaan met een gevoel van onmacht, met de kwetsbaarheid van het leven. Een memento mori, dat me er toe bracht alles uit het leven te willen halen wat erin zit. Ik wilde iets gaan betekenen. Voor mezelf. En zéker voor anderen.

Deze persoonlijk gevoelde opdracht vraagt vooral om één ding. Verantwoordelijkheid nemen, als dat wordt gevraagd. Dit besef, en vele andere levenslessen zijn ook geboren in stilte. Een stilte die kracht geeft.

De stilte van het wegkijken
Maar er is ook een andere stilte. Een die verre van heilzaam is. Een donkere en bedreigende stilte. Een bepaalde stilte in de samenleving. In de politiek. De stilte van wel weten wat er speelt. Horen wat er geroepen wordt. Maar het er niet over hebben. En er ook niet echt iets aan doen. De stilte van het zwijgen voor het gemak.

De stilte die de plaats inneemt van woorden die té ongemakkelijk zijn, die te veel ‘gedoe’ geven, die gevaarlijk zijn. De stilte van de angst er niet meer bij te horen als je iets zegt over de racistische grappen in een vrienden app groep. De stilte van de cabaretier, die – bang voor bedreiging – een grap niet maakt. De stilte van de politicus, die iets niet zegt omdat het haar of hem stemmen kan kosten.

Die stilte, de stilte van het wegkijken, is onheilspellend. Die stilte kan langzaam maar zeker aanzwellen tot collectief zwijgen. Een zwijgen dat uiteindelijk oorverdovend kan worden. Dat maakt dat we de risico’s in onze samenleving niet meer zien. Dat we de signalen niet meer verstaan.

De bittere les van de geschiedenis is dat in de stilte van het zwijgen de dissonant van stigmatisering, uitsluiting en vervolging manifest wordt. Abel Herzberg worstelde als overlever met de vraag: waarom? Zijn biograaf zei daarover: “Het ging niet zozeer om de gruweldaden. Het ging niet om de laatste stap. Het ging om de eerste… Want dan komen de gruweldaden vanzelf.”

In Amor Fati, schrijft Herzberg zelf: “Menige politieke partij heeft op de leegte gespeculeerd en daarmee tijdelijk succes gehad. Maar de nationaal-socialistische heeft dat consequent gedaan. Uit de leegte is zij opgebouwd”, aldus Herzberg.

More content below the advertising

(…..)
Als ik naar mijzelf mag kijken: ik ben vrouw. Katholiek opgevoed. Een Nederlander. Mijn enige nationaliteit. Ik was diplomate en nu politica. Een echtgenote, en moeder van vier kinderen. Die soms in Nederland moet uitleggen dat haar dochter, die anders oogt, inderdaad haar dochter is. Soms word ik, vanwege mijn huwelijk en carrière, behandeld als vreemdeling in eigen land. En dan vraag ik me af: wie bepaalt dat eigenlijk? Wie de Nederlandse vreemdeling is, en wie niet? In het stereotype hoor ik daar soms kennelijk toe, en pijnlijker: ook mijn kinderen. Het raakt me. Het motiveert me.

Klik hier voor de volledige lezing

 

Ze zijn prachtig, maar altijd ook prikkelend en vaak politiek geladen, de series van immens getalenteerd fotograaf Erwin Olaf. ‘Ik doe geen moer als ik niet boos ben.’ Op zijn zestigste wordt hij gehuldigd met een dubbeltentoonstelling in Den Haag. Die wil je echt niet missen.

‘Ik hou van mooie dingen en ik hou ervan om te werken met de techniek van reclame- en glamourfotografie. Maar wat ik het liefst wil zien en wil maken, is een perfecte wereld met een barst erin. Want dan wordt het interessant.’

More content below the advertising

Deze uitspraak is van Erwin Olaf, een van de bekendste en meest getalenteerde fotografen van Nederland. In de jaren tachtig en negentig trok hij al de aandacht met zijn uitdagende, geënsceneerde foto’s waarin lichamelijkheid, seksualiteit en agressie een belangrijke rol speelden.

Koninklijke familie

Olaf stond recentelijk in de belangstelling vanwege de glamoureuze portretten die hij maakte van de koninklijke familie. Die foto’s hadden iets brutaals: zo waren royals nog nooit gefotografeerd.

En brutaal ìs Olaf: hij is gedurende zijn lange carrière altijd blijven provoceren.

Lees ook: Hoffotograaf van de Oranjes genoot van de samenwerking met de koninklijke familie

Dubbeltentoonstelling in Den Haag

De fotograaf wordt dit jaar zestig en ter gelegenheid daarvan wijden het Haagse Gemeentemuseum en het Fotomuseum Den Haag een dubbeltentoonstelling aan zijn werk.

Te zien zijn een overzicht van foto’s uit 2000 tot zijn meest recente serie Palm Springs, maar ook beeld van beroemde fotografen die een belangrijke inspiratiebron voor hem vormden.

Een van hen is de Amerikaan Robert Mapplethorpe. Olaf zag in 1982 een tentoonstelling van zijn werk en hij dacht toen onmiddellijk: dit wil ik ook.

Erwin Olaf's vroege werk was provocatief

Erwin Olaf werd als Erwin Olaf Springveld in 1959 in Hilversum geboren en groeide op in Hoevelaken. Aanvankelijk wilde hij journalist worden, omdat hij dat als een handige manier zag om als jongen uit de provincie ‘de grotemensenwereld’ binnen te komen.

Maar op de School voor Journalistiek in Utrecht merkte hij al snel dat schrijven niets voor hem was. De leraar fotografie zag dat en gaf hem een camera. Zodra Olaf daarmee aan de slag ging, wist hij: dit is wat ik ga doen.

Olafs vroege werk was provocatief op het bizarre af. Hij maakte glamourportretten van mensen die traditioneel gezien niet als glamoureus worden geschouwd, zoals de oudere vrouwen in de serie Mature (1999).

Hij leverde commentaar op de manier waarop seks werd gebruikt in modereclames met Fashion Victim (2000), een serie foto’s waarin naakte modellen met tassen over hun hoofden extreme poses aannamen.

Hoewel zijn werk een duidelijke ontwikkeling doormaakte, is er wel een constante: zijn fascinatie voor de menselijke huid. ‘Elke huid kan sexy zijn,’ zegt hij. En: ‘Bijna alles wat ik maak, gaat op de een of andere manier over huid.’

Vandaar dat hij, zoals hij zelf zegt ‘belachelijk’ gefocust is op scherpte, omdat alleen dan de huid prachtig tot zijn recht kan komen.

Meesterwerk

Omdat hij gebruik maakt van de technieken van de reclamefotografie, is zijn werk binnen de wereld van de moderne kunst lange tijd een beetje zuinigjes bekeken. Hij is er niet onder gebukt gegaan. ‘Je moet niet gemakkelijk binnenkomen. Het moet wel pijn doen,’ zei hij in een televisie-interview.

Maar tegelijkertijd gaf hij toe dat altijd heel bang is geweest om te eindigen als de ‘Rien Poortvliet van de fotografie’. Als iemand, die heel goed is in zijn vak en een heel breed publiek heeft, maar ‘op wie wordt gescheten in de kunstwereld.’   

Inmiddels hoeft hij niet daar meer bang voor te zijn. Hij droeg vorig jaar zijn kerncollectie over aan het Rijksmuseum, dat die dankbaar in ontvangst nam en bovendien zestig foto’s en drie video’s van hem aankocht.

De directeur van het museum, Taco Dibbets, omschreef hem als ‘een van de belangrijkste fotografen uit het laatste kwart van de twintigste eeuw.’ Olaf en het Rijks: het is een combinatie die klopt.

De verstilling die talloze portretten van zeventiende-eeuwse meesters beheerst, vind je ook in het latere werk van Erwin Olaf. Meesterlijk.

Erwin Olaf in Nouveau

In de Nouveau van deze maand lees je nog meer achtergrondinformatie over de bijzondere dubbeltentoonstelling in Den haag en de carrière van deze uitzonderlijke fotograaf.

De dubbeltentoonstelling in Den Haag is te zien tot en met 12 mei in het Haags Gemeentemuseum en het Fotomuseum Den Haag.

Nu in de winkel!

Elke week het laatste mode-nieuws ontvangen in je mailbox? Het beste van Nouveau.nl, Máxima en cultuur voor leuke vrouwen met stijl. Schrijf je in

 

Genieten van kunst en cultuur. Een greep uit het culturele aanbod dit weekend.

De vrouwen van Japan
Museum No Hero - Delden
Het leven van Japanse vrouwen gedurende de laatste drie eeuwen in beeld gebracht d.m.v. foto’s, kimono’s, prenten, porselein en sieraden. Hedendaagse Japanse vrouwen gaan in op de thema’s carrière, moederschap, seksualiteit, spiritualiteit en schoonheid. Japan is al eeuwenlang een grote bron van inspiratie. Het Aziatische land kent echter ook een schaduwzijde. Vrouwen worden aangemoedigd om op levensgrote Lolita-poppen te lijken en worden vaak gezien als tweederangsburgers, niet gelijkwaardig aan mannen.
Info:  Museum No Hero

Modder uit de rivier
Kröller-Müller Museum - Otterloo
In 1984 tekende Richard Long de River Avon mud circles, drie grote cirkels, op een wand in het Kröller-Müller Museum. De cirkels, elk ruim 3 meter in doorsnee, werden gemaakt met modder uit de Avon.  Samen met andere werken die Long maakte met materiaal uit de Avon en uit andere rivieren, staan ze centraal in deze tentoonstelling. Long legt lange tochten af op de meest afgelegen plekken van de aarde: de wouden van Canada, het hooggebergte van de Andes en de Himalaya, de woestijnen van Australië, maar ook de Schotse Hooglanden of de heuvels van Wales.
Info: Kröller-Müller Museum

Aartsengel Michaël
De Nieuwe Kerk – Amsterdam
Aartsengel Michaël , een nieuw Meesterwerk van de Italiaanse barokschilder Luca Giordano, het spektakelstuk uit Berlijn, wordt geëxposeerd in de Nieuwe Kerk. Bezoekers worden via een coulisse-installatie naar het imposante werk geleid. Naast tekst en uitleg over het leven en werk van de kunstenaar is er een videowall van tien meter hoog, die een selectie toont van hoogtepunten uit Giordano’s enorme oeuvre van 1200 werken.
Info: De Nieuwe Kerk

Snapshot
Museum Voorlinden – Wassenaar
In de kabinetten van het museum worden de werken vertoond van de Spaanse schilder Pere Llobera. Een unieke kijk in de wereld van deze hedendaagse, figuratieve schilder. Zijn schilderijen hebben het uiterlijk van een snapshot, maar zijn tegelijkertijd niet makkelijk in een oogopslag te bevatten noch in een zin te beschrijven. Hoe realistisch zijn schilderijen ook lijken, dromen, herinneringen en werkelijkheid vloeien erin samen. Zijn werk verwijst naar het dagelijks leven, zijn directe omgeving, politieke situaties en geschiedenis, afgewisseld met kunsthistorische referenties.
Info: Museum Voorlinden

Lezersaanbieding: The Joy of Nature
Van Gogh Museum – Amsterdam
De unieke expositie Hockney – Van Gogh: The Joy of Nature, toont de onmiskenbare invloed van Vincent van Gogh op het werk van David Hockney. Leer tijdens een rondleiding de fascinatie van beide kunstenaars voor de natuur kennen, hun gebruik van felle kleuren en het experimenteren met perspectief. De monumentale Yorkshire-landscapes van Hockney staan centraal in de tentoonstelling; zo’n 120 imposante landschappen die magistraal Hockney’s liefde voor de natuur illustreren en die een duidelijke overeenkomst met de landschappen van Van Gogh vertonen.
Info: Culturele Agenda

Australische invloeden
Restaurant 101Gowrie – Amsterdam
Een nieuw restaurant in Amsterdam, 101 Gowrie van de Australische chef-kok Alex Haupt. De eetstijl wordt  gedefinieerd als "New Dutch Cuisine". De Nederlandse voedingsgeschiedenis, de Nederlandse eetcultuur en lokale ingrediënten worden als inspiratie gebruikt. Alex is een Australische chef-kok met Duitse en Japanse roots. Het kernconcept van 101 Gowrie als restaurant is om de sfeer op te roepen van de diners die Alex's ouders altijd voor vrienden en familie maakten. Het is de bedoeling van Alex om je thuis te voelen in zijn restaurant, alsof je bij hem thuis aanschuift aan de dish.
Info: Restaurant 101 Gowrie

More content below the advertising